ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿਚ, ਅਤੁਟ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰਪੋਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕਾਂਪ ਉਠੇ, ਪਰ ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਟੱਲ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲੀਲਾ ਰਾਹੀਂ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਨੂੰ ਇਕ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਜਰਾਸੰਧ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਛੁਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਜਜਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਾਰ, ਚਾਹੇ ਸਾਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ, ਯਾਦਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਰਦਰਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਭਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਲੈ ਕੇ ਮਗਧ ਵਾਪਸ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੁਕੁੰਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਟੁੱਟ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕ, ਹੁਣ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ; ਰਥੀਆਂ, ਭੱਟਾਂ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਖ, ਢੋਲ, ਬੇਅੰਤ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਵਿਣਾ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵੀ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਲੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼, ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਤੋਰਨ ਦੁਆਰ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਅੰਕੁਰਤ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਅਣਗਿਣਤ ਦੌਲਤ ਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂਆਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਛੱਡ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਲੜਾਈ ਹੋਣ ਹੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਯਵਨ, ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਵਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਬਰਬਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਅਤੁਟ ਸੀ, ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਅਫਸੋਸ, ਯਾਦਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਫਤ ਆ ਪਈ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਯਵਨ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਅੱਜ, ਕੱਲ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜਰਾਸੰਧ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਈਏ, ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇੱਕ ਐਸਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਵਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਸਕਣ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਜੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਦਭੁਤ ਕਿਲਾ, ਇੱਕ ਅਚੰਭੀ ਨਗਰੀ, ਰਚ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਝਲਕ ਸੀ—ਗਲੀਆਂ, ਚੌਰਾਹੇ ਤੇ ਰਸਤੇ ਵਾਸਤੁ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਨਗਰੀ ਦੇਵਦਾਰੂਆਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਦੁਆਰ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦ, ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਤੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਚੌਬਾਰੇ ਸਨ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਉਥੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਖ ਉਥੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਰਣ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਦੌੜਣ ਵਿਚ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ; ਧਨਪਤੀ ਨੇ ਅੱਠ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਿੱਤੇ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਿਹੜਾ-ਜਿਹੜਾ ਰਾਜ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੁਣ, ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿਲੇ ਦੇ ਦੁਆਰ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ, ਨਿਰਅਸਤਰ, ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗਲੇ 'ਚ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦੇਹ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਨਵੀ-ਨਵੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਚਮਕਦਾਰ, ਗੋਲ ਗਲ੍ਹਾ, ਸੁਚਿੱਤ ਹਾਸਾ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਮਕਰਾਕਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਯਵਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਨਿਰਅਸਤਰ ਪੈਦਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਯਵਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ੍ਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਹਰੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਸਕਣ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਯਵਨ ਨੇ ਤਾਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਢੀਠਾਈ ਹੈ," ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਵਾਨ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੜ ਗਏ। ਯਵਨ ਵੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।