ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨ ਜੋ ਅਨ੍ਯਾਯ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਹੋਰ ਨਾਸਮਝ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੜਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜੋਂਕ ਪਿਆਰ-ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਾਣੀ ਚੁੰਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਅਨ੍ਯਾਯ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਅਧੂਰੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸਨੇ ਪਾਪ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਧਨ-ਵਿਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਕੜੇ ਮਕਸਦ 'ਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਆਪੇ ਜਾਣ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਧਾਰ, ਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ। ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਰਣਹਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਬਚਨ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ-ਰੂਪ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਹ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਠੀਕ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ? ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਆਏ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੇ, ਗੁਣ ਵੰਡਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਰਮ ਪਾਰ, ਅਚਿੰਤਯ ਲੀਲਾ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯਾਦਵ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੰਨ-ਸ਼ਾਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਅਸਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਜੋ ਕੰਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ ਕੋਲ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਗਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਣੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ—"ਮੈਂ ਇਸ ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਵਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਅਕਸ਼ੌਹਣੀ ਫੌਜਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਏਗਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣਾ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਅਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੋਵਿੰਦ ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਦੋ ਰਥ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਸਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਦੈਵੀ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਉੱਤਮ! ਯਾਦਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸ੍ਵਾਮੀ, ਇਹ ਰਥ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਜਨਮ ਲਏ ਹਾਂ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਇਹ ਤੇਈ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਾਹਰ੍ਹਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਹਰੀ, ਦਰੂਕਾ ਨੂੰ ਸਰਥੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਇਸ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਕਪਕਪੀ ਛਾ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਹੈ, ਲਜਾ ਕਰਕੇ ਲੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੂਰਖ! ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮ! ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਤਾਂ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਤਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੱਚੇ ਵੀਰ ਕਦੇ ਵੱਡ-ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ ਜੋ ਦੁਖੀ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਜਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਮਾਧਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ 'ਚ ਹਰੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਤੇ ਤੜ੍ਹੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਮਹਿਲਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀਆਂ ਮੀਨਾਰਾਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਚ ਆੜ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਸੀ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤੀਖੀ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠਾਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਤੀਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਤੰਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਘੋੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਢਹਿ ਪਏ; ਰਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਸਰਥੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ, ران੍ਹਾਂ ਤੇ ਗਲਾਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਪਏ ਸਨ। ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ, ਕਛੂਏ ਵਰਗੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ, ਤੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਗ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਭਵਰੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਰਤਨ, ਮੋਤੀ, ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਅਸੰਖ੍ਯਾ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ, ਡਰਪੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਜਦਕਿ ਯੋਧੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਮ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ, ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਥਾ ਵਰਨਨਯੋਗ ਹੈ।