ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਤ्मਦੇਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ, ਉਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਸਿਨੇ 'ਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਇਹ ਦੁੱਧ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" ਉਹ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਵੇ।" ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਦੇਵ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਬਛੜੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਛੜਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਗਲਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਹਥਿਆਰ ਫਿਰਾਉਂਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਅਚੂਤਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫੰਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ। ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਖਦਾ, "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ, ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ!" ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੈਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਸ ਦੀ ਮਮਤਾ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?" "ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ; ਸੁਖ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੈ ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੋਹ ਹੀ ਨਰਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਮਮਤਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਡੁਬੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਮਿਹਰ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।" "ਇਸ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈ।" "ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ, ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਸੋਚਣਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਚੇਤੇ ਨਾਲ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ। ਗਿਆਨ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਦੌਲਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!" ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ; ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂੜ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਬੈਠਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ, ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗਹਣੇ ਲੈਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਇਧਰ-ਉਧਰੋਂ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੌਲਤ ਦੇਖੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਫੜੇਗਾ।" "ਰਾਜਾ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਮਾਰ ਦੇਈਏ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ گردਨ 'ਚ ਫੰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜਦ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ; ਅੱਗ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।