ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਕਰੂਰ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ, ਬਾਹਲੀਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ, ਕਰਣ, ਸੁਯੋਧਨ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਗਾਂਦੀਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛੀ, ਤੇ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚੁਕ-ਚੁਕ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਰਿਹਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ—ਜੋ ਬੁਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਰਥਕ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ੌਰ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਅਣਚੰਗੇ ਕੰਮ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਤੇ ਹੋਰ ਬੁਰਾਈਆਂ—ਪ੍ਰਥਾ ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਪ੍ਰਥਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: "ਮੈਂ ਮਿੱਠੇ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਭੈਣਾਂ, ਭਤੀਜੇ, ਭਾਬੀਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਮਾ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? "ਆਪਣੀਆਂ ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣੀ ਭੇੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਹੀਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦੇਵੇਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚੀਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਯੋਗ, ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਤੇਰੀ ਪਰ-ਦਾਦੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਕਰੂਰ, ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਰੂਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਿਤਰਾਂ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: "ਹੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਿਆ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਕੁਰੁਆਂ ਦੀ ਵਧੀਕ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਪਾਂਡੂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਆ ਗਿਆ। "ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹੇਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਿਆ, ਤੂੰ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹੋ। "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ। ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ, ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੰਦ ਕੰਮਾਂ ਦਾ। "ਅਨੈਤਿਕ ਧਨ ਹੋਰ ਅਕਲ-ਹੀਣ ਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੁੰਬੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੰਬਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਵੇਕ-ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੈਤਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪੂਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। "ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਪਾਪ ਲੈ ਚੁੱਕਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਧਨ-ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰਥ-ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਧ-ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਸਮਝਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ।" ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਤ-ਲੋਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ, ਬੋਲ ਚਾਹੇ ਮਿੱਠੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਲਾਗੇ ਬੇਚੈਨ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।" "ਕੌਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪਲਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ? ਉਹ ਜੋ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਜੋ-ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪਰਮ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਗਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਯਾਦਵ, ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੁੜ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਉਨੰਜੀ ਚੌਪੜੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਸਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਕংস ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਅਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ, ਮਥੁਰਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘਿਰਿਆ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਹਰੀ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ। "ਮੈਂ ਇਸ ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਾਰ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਚੌਪੜੀ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।