ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਧਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਥੇ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅਠਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਕਰੂਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਹਲੀਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ, ਕਰਣ, ਸੁਯੋਧਨ, ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਗਾਂਧਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ, ਅਤੇ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਅਕਰੂਰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਦ-ਮਤਿ ਸੀ, ਅਸਥਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਸਟਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਸ਼ਕਤੀ, ਵੀਰਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ—ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣਚੰਗੇ ਕਰਤੂਤ—ਪ੍ਰਿਥਾ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਆਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਹੰਝੂ ਭਰ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਇਕੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੁਜਨ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ, ਭਰਾ, ਭੈਣਾਂ, ਭਤੀਜੇ, ਭਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ, ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਮੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿਨੀ ਭੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬੇਸਾਹਾਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਣਾ ਦੇਵੇਗਾ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਈ ਹਾਂ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਪਰ-ਦਾਦੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।" ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਰੂਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਪਾਂਡੂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਤੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜੇਗਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰੇਗਾ, ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ ਤੇ ਤੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖ। "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ—ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡ। ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਨ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਮੂਰਖ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਂਕ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਭਰੋਸੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਚੁੰਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਉਸਨੂੰ ਅਧੂਰੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਬਣਦਾ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ, ਮਾਇਆ, ਧੋਖਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪ ਜਾਣ, ਸਮ-ਚਿੱਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ।" ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਸੁਭਾਗੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਰਕਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ, ਹੇ ਸੁਜਨ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਚੰਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਜੋੜ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਖੇਡ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੰਨਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਯਾਦਵ—ਅਕਰੂਰ—ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੁੜ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੇ ਸਭ ਕੰਮ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਇੱਥੇ ਉਨੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਸਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਕংস ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਜਰਾਸੰਧ, ਜੋ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਦੁਖ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵੀਹ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ—ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ—ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਫੌਜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਖੌਫਨਾਕ ਵਧਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਘਿਰਿਆ ਤੇ ਲੋਕ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।