ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਕਿ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।” ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?” ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।” ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਲੋਕ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।” “ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਚਤੁਰਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?” “ਮੇਰੀ ਸੌਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇਗੀ।” ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਛੜਾ ਜਨਮਿਆ—ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵਯ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਜੋਬਾ ਸਮਝ ਕੇ ਦੇਖਣ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਆਈ: ਗਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਰਹੱਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖਿਆ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ-ਧੋਣ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਬੈਠਾ, ਅਣੁਚਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਟਕਾਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਾਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਥ ਰੱਖਦਾ। ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਪਿਤ੍ਰਕ ਧਨ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਇਕ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਬੇਚਾਰੇ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ, “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਕਿੰਨੀ ਮਾੜੀ ਹੈ!” ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਅਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸਦਾ ਧਨ, ਕਿਸਦੀ ਮਮਤਾ ਸਦਾ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?” “ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੱਕਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ; ਖੁਸ਼ੀ ਕੇਵਲ ਉਸ ਸੰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” “ਮੂੜਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਅਦਿ ਦੇ ਮੋਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਨਰਕ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਿੱਗ ਜਾਣਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।” ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਮੈ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਲੂਲਾ, ਠੱਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ—ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈ।” “ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਉੱਤੇ ਅਪਣਾਪਾ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਵੇਖ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਵਿਅਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖ।” “ਸਦਾ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕਦਾਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਧਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!” ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ; ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ, ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਧਨ ਲੈਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਇਹ ਰੋਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ।