ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: “ਜੇ ਮੈਂ ਧੀਮੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ; ਸਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤਣੇ ਬੜੇ ਔਖੇ ਹਨ।” ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਣੀ ਨੂੰ ਜਣਨ ਵੇਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਨਿਸ਼ਕੰਤੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲਤ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ।” ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ: “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।” ਉਸਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਭੈਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।” “ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਝੂਠ-ਮੂਠ ਗਰਭਵਤੀ ਬਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।” “ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਬੱਚਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।” “ਹੁਣ, ਜਾਂਚ ਲਈ, ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੈਣ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਸਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਗਿਆ।” ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸੁਭ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਗੀਤ ਹੋਏ। ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਸਤਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਲੈ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।” “ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖੋ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗੀ।” ਇਹ ਸਭ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤੀਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੜਾ ਜਨਮਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਨਿਰਮਲ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਸਭ ਲੋਕ ਇਹ ਅਜੂਬਾ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਹੁਣ, ਆਤਮਦੇਵ ਦੇ ਭਾਗ ਉੱਗੇ: ਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਭਾਗ ਦੇ ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾਹ ਚਲਿਆ; ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਣੁਚਿਤ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਲਤ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਇਆ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਆਈ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਂਦਾ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਏਂ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਦਾ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਛੂਤਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫੰਨ ਰੱਖਦਾ, ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ। ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਖਤ ਦੌਲਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਬੇਚਾਰਾ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ: “ਇਸੇ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਕਿੰਨਾ ਮਾੜਾ ਹੈ!” ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ, ਦੁਖੀ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੜਦਾ ਹੈ?” “ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਮੂਹ ਭੂਵਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ; ਸੁਖ ਤਾਂ ਵੈਰਾਗੀ, ਇਕੱਲਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” “ਮੂਲਤਾ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਮੋਹ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ; ਮਾਇਆ ਹੀ ਨਰਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ—ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ: “ਪੁੱਤਰ, ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” “ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਮੈਂ ਲੰਗੜਾ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈ।” “ਇਸ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ, ਤੇ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਮਤਾ ਛੱਡ; ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਜਾਣ—ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ।” “ਸਦਾ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਬ ਛੱਡ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤਿਆਗ; ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਛੱਡ, ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਠੀ ਵਯੁ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ-ਪੁਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਦੌਲਤ, ਅਤੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: “ਦੱਸ, ਦੌਲਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!” ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕੁਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਵੈਰੀ, ਨਾ ਮਿਤ੍ਰ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂੜ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਖੀ-ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ।