ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਵਧਭਾਗੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦੂਤ ਉਧਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਠੁਕਰਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਚੰਚਲ ਭੌਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਾਣਹੀਣ ਹਾਂ।" ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਉਧਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਹਟਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਮਾਹਰ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ, ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰਚ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਲਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰੀਏ?" ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਿ ਪਈਆਂ, "ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਅਸੀਂ ਅਸਹਾਇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਲੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬੂੰਦਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਕੀਰ ਬਣ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਵੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੂਜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਪਰ ਕਪਟ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਝ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੋਹ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਚੁਭਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ।" "ਓ ਦੂਤ, ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਜਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ?" "ਕੀ ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਖੈਰ-ਅਫ਼ੀਅਤ ਨਾਲ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਓ-ਪਿੰਡ, ਸੱਜਣ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸਾਡੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ, ਕਦੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੇ ਬਾਂਹ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੇਗਾ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਧਵ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਧਨਵੰਤ ਹੋ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਪ, ਜਪ, ਯਗ, ਅਧਿਆਇਨ, ਸਯਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋ ਭਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।" "ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਘਰ-ਵਾਲੇ, ਪਿੰਡ, ਸਰੀਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਵਿਛੋੜੇ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਪੂਰਨ ਲੀਨਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਬਣੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਤੀ ਨੇ ਰਾਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—'ਮੇਰਾ ਤੁਸੀਂ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣ, ਸੰਘਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' 'ਆਤਮਾ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁਪਨ, ਸੁੱਤੀ ਤੇ ਜਾਗ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਅਸਲ ਸਮਝ ਕੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਦੇਸ਼, ਸੰਨਿਆਸ, ਤਪ, ਸਯਮ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' 'ਜੇ ਮੈਂ ਦਿਸਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਜਦ ਪਿਆਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਸ ਜਿਹਾ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਭ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।' 'ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਸ-ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।'" ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਉਹ ਉਧਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਸਾਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਕਾਂਸਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਭ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।" "ਓ ਸੱਜਣ, ਕੀ ਗਦਾ ਦੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਭੀਤਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਚੰਚਲਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੀ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ, ਚੰਨਣ ਤੇ ਚੰਦਨੀ ਵਿੱਚ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਸ-ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਂਦਾ ਸੀ?" "ਕੀ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏਗਾ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?" "ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਵੇਗਾ? ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ?" "ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਆਸ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਗਲਾ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਆਸ ਛੱਡਣੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ। ਕੌਣ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ?" "ਇਹ ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ—ਸਭ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਨੂੰ ਨੰਦਲਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਣੀ ਚਾਲ, ਹਾਸਾ, ਚੰਚਲ ਨੈਣ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨੇ ਸਾਡਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਹੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਨਾਥ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਭਾਰ ਲੈ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ!" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਉਧਵ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ। ਉਧਵ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।