ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਦਧਵ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਇਆ, ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੋਪੀ, ਇਕ ਭੌਂਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਾ ਪਰਾਗ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਏ ਭੌਂਰੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈਂ। ਮੇਰੀ ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਾ ਪਰਾਗ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।” ਗੋਪੀ ਹੋਰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਰਸ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਚਖਾਇਆ, ਸਾਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਪਦਮਾ ਉਸ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਚਰਨ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਏ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਾਲ ਹੀ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਫਿਰ ਗੋਪੀ ਭੌਂਰੇ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਤੂੰ, ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਗੱਥਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸੁਣਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।” ਉਹ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਭੰਵੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਕੋਈ ਠੱਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।” ਗੋਪੀ ਭੌਂਰੇ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਅਸਹਾਇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ। ਬਲੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹਨ।” ਉਹ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਸ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਏ, ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਕੀਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ।” ਫਿਰ ਗੋਪੀ ਕਹਿੰਦੀ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਕਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਝ ਕੇ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਮੂਰਖ ਚਿੜੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਦੀ ਤੀਬਰ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਦੱਸ, ਏ ਦੂਤ।” ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਪੀ ਭੌਂਰੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਭੇਜੀ ਹੋਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈਂ। ਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੇਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ?” ਉਹ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ, ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸਾਨੂੰ, ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਬਾਂਹ ਰੱਖੇਗਾ?” ਇਸ ਸਭ ਪੀੜਾ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਦਧਵ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਦਧਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਧਨਵੰਤ ਹੋ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਰਤ, ਤਪ, ਯੱਗ, ਪਾਠ, ਅਧਿਐਨ, ਸਯਮ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਤਾਂ ਮਹਾਂਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਪਤੀ, ਸਰੀਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।” ਉਦਧਵ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਲੀਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਦਧਵ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣਾਇਆ, “ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੀ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰਚਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ। ਆਤਮਾ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁਪਨਾ, ਸੁੱਤੀ ਤੇ ਜਾਗਦੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਝੂਠੇ ਹਨ—ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਰਹੋ।” “ਇਹ ਹੈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਦੇਸ਼, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਤੇ ਵਿਵੇਕ—ਵੈਰਾਗ, ਤਪ, ਸਯਮ, ਸੱਚਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ, ਦੂਰ ਦਿਸਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਦਾਰ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਲੀਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋਗੇ, ਤਾ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੋਗੇ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਸਕ੍ਰੀੜਾ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਦਧਵ ਨੂੰ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, “ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟ ਕংস ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਮੁੱਕ ਗਿਆ। ਅਚੂਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।” ਉਹ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕੀ ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਜਵਾਬ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?” ਗੋਪੀਆਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਾਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਲੋਟਸ, ਚੰਬੇ ਤੇ ਚੰਨਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਰਸਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ?” ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕੀ ਦਸ਼ਾਰਹ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਲਏ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ?” ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ, ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਲਈ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, “ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਉਮੀਦ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਗਲਾ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਸ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।” ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, “ਕੌਣ ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ?” ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, “ਇਹ ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਗਾਂਵਾਂ, ਤੇ ਵਾਸਲੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਰੀਆਂ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਾਨੂੰ ਨੰਦੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।” ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, “ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ, ਹਾਸਾ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਉਦਧਵ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਕ ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।