ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ; ਗਰਭ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ; ਜੇ ਮੈਂ ਘੱਟ ਖਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਵਾਂਗੀ?" ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰ ਗਈ, "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਰ-ਵਸੂਲਣ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਗਰਭ ਅੰਦਰ ਤੋਤਾ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂਗੀ?" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, "ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਜਣਮ ਵੇਲੇ ਦਾ ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਦੇਰੀ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ (ਸਹ-ਪਤਨੀ) ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤਨ ਬੜੇ ਔਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਣਣ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹੋਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਾਂਝੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਭੈਣ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?" ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।" "ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਈਂ ਕਿ ਬੱਚਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਲਵਾਂਗੀ।" ਫਿਰ, "ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਣਮ ਦਿੱਤਾ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੂੰ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦੁੱਗਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਮੰਗਲ-ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਆਖਦੀ, "ਮੇਰੇ ਸਿਨੇ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਨਿਕਾਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" "ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਣਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਲਓ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਦੇਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਬਛੜਾ ਜਣੀ—ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁਚੱਜਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਆਪ ਕਰਵਾਏ; ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਹੁਣ ਵੇਖੋ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਆਈ: ਗਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਸੀ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਭੇਦ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਗੋਕਰਨ' ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਧੁੰਦੁਕਾਰੀ ਨੇ ਨ੍ਹਾਉਣ-ਧੋਣ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਗਲਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਂਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫੰਦਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ। ਵਿਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਗਵਾ ਲਿਆ; ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਆਪ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪਏ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਜੋਗ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ!" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਨ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਮਤਾ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ; ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਨਿਰਮੋਹ ਸੰਤ ਨੂੰ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਮੋਹ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ—ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" "ਮੋਹ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ, ਮੈਂ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੱਡੀ ਰੱਖ; ਵੇਖ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਨਿਰਮੋਹਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਅਭਿਆਸ ਕਰ, ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਜਲਦੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੁਰਗ-ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਬਣਾਇਆ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਹਲ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਧਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਹੰਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ!