ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਕਥਾ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ—even ਜੇ ਮਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਰਜੀਵੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾ ਲਿਆ—ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੂੰਨ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵ੍ਰਜ ਆਉਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਮਸਾ—ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ—ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਕਰੇਗਾ। ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੇਖੋਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਕੋਈ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਨੀਵਾਂ, ਨਾ ਬਰਾਬਰ, ਨਾ ਅਣਬਰਾਬਰ—ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪਣਾ, ਨਾ ਪਰਾਇਆ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਜਨਮ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ; ਫਿਰ ਵੀ, ਲੀਲਾ ਲਈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਇਹ ਗੁਣ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ, ਰਚਦਾ, ਪਾਲਦਾ, ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭੌਰੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕੁਝ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ, ਕਰਤਾ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਤਮਾ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਖਦਾ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਨਵਾਂ, ਭਵਿੱਖ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ—ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸੱਚੀ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ; ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਨੰਦਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀ—ਦੀ ਰਾਤ ਕੱਟ ਗਈ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਧਣੀਆਂ ਉਠੀਆਂ, ਦੀਵੇ ਵੇਖੇ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਮਥਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਕੰਗਣ, ਹਾਰ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਰੱਸਾ ਖਿੱਚਦੀਆਂ, ਹਿੱਪ, ਛਾਤੀ, ਹਾਰ, ਝੁਮਕੇ ਹਿਲਦੇ, ਗਲ੍ਹੇ ਲਾਲ ਕੁੰਕਮ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚਿਹਰੇ ਚਮਕਦੇ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਾਟਸ-ਆਈਆਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ, ਦਹੀਂ ਮਥਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਨੰਦਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰਥ ਵੇਖੀ—'ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। 'ਅਕਰੂਰ ਆਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ, ਜੋ ਕਮਸਾ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਲਾਟਸ-ਆਈਆਂ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਲੈ ਗਿਆ?' 'ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੇਗਾ?' ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਦ੍ਧਵ, ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਉਦ੍ਧਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਬਾਹਾਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਲਾਟਸ-ਆਈਆਂ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਲਾਟਸਾਂ ਦਾ ਹਾਰ, ਲਾਟਸ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਚਮਕਦੇ ਝੁਮਕੇ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖਿਆ। 'ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹੋ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸਾਧੂ ਲਈ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।' 'ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਲਾਭ ਰਹੇ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਦ-ਉਰਤ, ਜਾਂ ਭੌਰਾ-ਫੁੱਲ।' 'ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਿਆ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ, ਰਾਜ-ਵਿਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨਿਰਬਲ ਹੋਵੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ, ਪੁਜਾਰੀ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ।' 'ਪੰਛੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਖਾਣ ਪੀਣ ਉਪਰੰਤ, ਹਿਰਨ ਜੰਗਲ ਸੜਨ ਤੇ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਦੁਨੀਆਵੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਦ੍ਧਵ ਦੀ ਆਮਦ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਬੇਧੜਕ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਬਚਪਨ-ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਗੋਪੀ, ਭੌਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਦੂਤ ਮੰਨ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ: 'ਓ ਭੌਰੇ, ਠੱਗ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਮੇਰੀ ਵਿਰੋਧਣ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾ ਛੂਹ; ਉਸ ਦੇ ਹਾਰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਪਰਾਗ ਲੱਗਾ, ਤੇਰੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਉਹ ਅਭਿਮਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਿਓ; ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਮਜ਼ਾਕ ਯੋਗ।' 'ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਨੈਕਟਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਿੱਤਾ, ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਦਮਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੈ?' 'ਤੂੰ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਕਿਉਂ ਗਾ ਰਿਹਾ? ਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ ਗਾ; ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕੀਤੇ।' 'ਕਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ—ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ—ਉਸ ਲਈ ਅਣਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਸੀ, ਭੌਂਹਾਂ, ਜਾਦੂ ਕਰਦੀਆਂ? ਅਸੀਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਨਿਮਾਣੇ ਹਾਂ; ਮੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।' 'ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹਟਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ, ਮਨਾਂਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਛੱਡ ਗਿਆ; ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?' 'ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ-ਵਾਨਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਪਾਗਲ, ਅਸਹਾਇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਬਲੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਾਫੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹਨ।' 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਨੈਕਟਰ-ਬੂੰਦਾਂ ਚੱਖੀਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ, ਉਹ ਦੁਲਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਗਰੀਬ; ਇੱਥੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣੇ।' 'ਅਸੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੜੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਨੈਕਟਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਅਣਜਾਣ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮਾਂ ਦੀ ਕਲ੍ਹ ਸੁਣਦੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਾਂ, ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ; ਉਸ ਦੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੁਹਾਵਟ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ, ਦੂਤ।' 'ਮਿਤ੍ਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਪਿਆਰੇ ਵਲੋਂ ਆਇਆ? ਦੱਸ, ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ?' 'ਕੀ ਵਹੀਰ ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਸਾਡੇ, ਆਪਣੇ ਦਾਸੀਆਂ, ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ? ਕਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਬਾਂਹ ਸਾਡੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇਗਾ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਢਾਢਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।' 'ਵ੍ਰਤ, ਤਪ, ਯਜ, ਪਾਠ, ਅਧ੍ਯਯਨ, ਸਯਮ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ, ਗੋਪੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਸਰੀਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਦੂਤ, ਉਦ੍ਧਵ ਦੀ ਆਮਦ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਬੀਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।