ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਤ્મਦੇਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਧੂੰਧੁਲੀ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਯੋਗੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਕਿ, "ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਨਿਭਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਯੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਤ્મਦੇਵ ਘਰ ਆਇਆ, ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਧੂੰਧੁਲੀ, ਜੋ ਮਨੋਂ ਤਿੜਕ ਅਤੇ ਚਾਲਾਕ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹਾਂ, ਇਹ ਫਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਰਭ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਘੱਟ ਖਾਵਾਂਗੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਨੀ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਗਰਭ ਅੰਦਰ ਤੋਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਅੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤ ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿਕ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।" ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?" ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਨ ਦਿਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿਓ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਲਵਾਂਗੀ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਧੂੰਧੁਲੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹੋਇਆ। ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੇਰੀ ਸੌਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇਗੀ।" ਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੂੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਫਲ ਖਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੀਲੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਬਛੜਾ ਜਨਮਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਲੋਕ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਸਭ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਤਮਦੇਵ ਦੇ ਭਾਗ ਜਾਗ ਪਏ ਹਨ—ਗਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਪਤ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗੋਕਰਨ' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੂੰਧੁਕਾਰੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ, ਗਲਤ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪਰ ਗਲਤ ਰਾਹੀਂ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੂੰਏ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਅਜਾਤਸ਼ੁਦਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫੰਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ। ਵਿਸ਼ਿਆਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ, ਪਿਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਆਤਮਦੇਵ, ਹੁਣ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਕਿੰਨੀ ਮਾੜੀ ਹੈ!" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਸ ਦੀ ਪਿਆਰ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ; ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਵੈਰਾਗੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਮੂੜਤਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਮੋਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਨਰਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਢਹਿ ਜਾਵੇਗਾ—ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਲੂਲਾ, ਠੱਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ।" ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪਣਾਪਾ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਵੇਖ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈ।" "ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਸਾਧੂ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤਿਆਗ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣ ਸੋਚਣ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਤਿ-ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੁੱਭ ਕੇ ਪੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਇਆ।