ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤਰ ਉਦ੍ਧਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਉਦ੍ਧਵ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾਓ; ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੋ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਹ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰੋ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰਕ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਦ੍ਧਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪਲ ਪਲ ਤੜਫ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬੇਚੈਨ ਹਨ, ਵਿਰਹ ਦੀ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਅਤੇ ਪਿਆਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਦ੍ਧਵ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦਾ ਦੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਦ੍ਧਵ ਵ੍ਰਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਰਥ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਵੱਛੇ ਕਦੇ ਉੱਥੇ, ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਕੁਦਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵਾਂਸੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰ ਲਹਿਰੀਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਗੋਪ ਮਨੁੱਖ, ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਗਾਰ ਵਿਚ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਗਾਈਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਰੌਣਕਮਈ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੌਂਕ-ਚੌਂਕ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਗ ਸਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੋਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਦ੍ਧਵ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨੰਦਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਾਂਗ ਉਸਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੰਦਾ ਨੇ ਉਦ੍ਧਵ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਸਦੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨੰਦਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਡਾ ਮਿਤਰ, ਸੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ?” ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਤਮ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਂਸਾ, ਜੋ ਯਦਵਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।” ਨੰਦਾ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੀ, “ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਮਿਤਰਾਂ, ਗੋਪਾਂ, ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਾਈਆਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਉਹ ਆਸ ਕਰਦਾ, “ਕੀ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਇਕ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੱਕ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਨੇਤਰ ਹਨ।” ਨੰਦਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, “ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਤੂਫ਼ਾਨ, ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਅਤੇ ਅਣਪਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਰਾਹੀਂ ਬਚੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਤ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਮਸਤੀ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਬੋਲ, ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਢੀਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।” ਉਹ ਦੱਸਦਾ, “ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲ—ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੁੰਦਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਪਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ।” ਨੰਦਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।” ਉਹ ਦੱਸਦਾ, “ਕਾਂਸਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ। ਪ੍ਰਲੰਬਾ, ਧੇਨੁਕਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਤ੍ਰਿਨਾਵਰਤ, ਬਕਾ ਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਦੈਤ, ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਮੀ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਇਹ ਅਤੁੱਟ ਪਿਆਰ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਹੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।” ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਰਾਮਾ ਤੇ ਮੁਕੁੰਦਾ—ਸਾਰੀਆਂ ਜਗਤ ਦੀ ਜੜ ਅਤੇ ਜਣਨੀ ਹਨ: ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਆਦਿ ਮਾਤਾ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ। ਉਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਮਨ—even ਅਸ਼ੁਧ—ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ, ਉੱਚੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ।” ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ—ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ?” ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ, “ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵ੍ਰਜਾ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਾਂਸਾ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ; ਜੋ ਵਾਅਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ।” ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖੋਗੇ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ। ਉਹ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਨਾ ਉਹ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਹੇਠਲਾ, ਨਾ ਬਰਾਬਰ, ਨਾ ਅਸਮਾਨ—ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।” ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, “ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ; ਨਾ ਆਪਣਾ, ਨਾ ਪਰਾਇਆ; ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਜਨਮ। ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਖੇਡ ਲਈ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ ਗੁਣ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕਰਦਾ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ, ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੁੰਮਦਾ ਅਤੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਰਾਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹੈ।