ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਮੁੜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੈਵ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਦਯ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਟਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਦੰਦ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੇਜਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਵਾਦਯ-ਯੰਤਰ, ਪਾਣੀ ਛਿਟਕਣਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਤਮਕ ਜੋੜ, ਗਲਿਆਂ ਦੀ ਬੁਣਾਈ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਭੇਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਢੰਗ, ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਰੀ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੂਈ ਕੰਮ, ਧਾਗੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਪਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਚਾਰਨਾ, ਜੀਭ-ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬੋਲ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਖਣਾ, ਕਵਿਤਾ ਪਹੇਲੀਆਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਟਾਈਆਂ ਤੇ ਬਾਂਸ, ਕੱਟਣ ਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਕਾਸ਼ੀਦਾਕਾਰੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਖਾਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਰਾਮ, ਮੁਰਗਾ ਤੇ ਬਟੇਰੇ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ, ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਧੀਆ ਵਾਲ-ਸਿੰਗਾਰ, ਗੁਪਤ ਕੋਡ ਉਚਾਰਨਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ, ਖੇਤਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁਨ-ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਜਾਣਨਾ, ਮਕੈਨਿਕਲ ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਾਦੂਈ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਗਤਿ ਉਚਾਰਨਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ, ਕਰਤਬ ਤੇ ਖੇਡਾਂ, ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼, ਛੰਦ ਤੇ ਪ੍ਰਸੋਦੀ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਕਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਚੁੰਬਕ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿਲੌਣਾਂ, ਵੈਨੈਯਿਕੀ, ਵੈਜੈਯਿਕੀ, ਤੇ ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਦ੍ਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਸ਼, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਰਣ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਦ੍ਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਭਗਤ ਸੀ—ਕਹਿ ਉਠਿਆ: “ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ ਉਦ੍ਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਹ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰੇ, ਆਪ ਹੀ ਜਾਨ ਕੇ, ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਰਹ ਤੇ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਮਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੀ ਰਥੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਨੰਦ ਦੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਦ੍ਧਵ ਜਦੋਂ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਗਈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਤੇ ਦੁਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਥਾਨ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਛੜੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਧ ਦੁਹਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗੋਪ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਤਬ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧ ਗਈ। ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਹਵਨ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੋਹੀਂ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਤੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ, ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪੋਖਰ ਪਸਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਦ੍ਧਵ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਨੰਦ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਜੋ ਭਾਵ ਸੀ, ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ, ਨਰਮ ਸੇਜ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਦ੍ਧਵ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਨੰਦ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੇਰ-ਮੰਗੀ ਪੁੱਛੀ, ਪੈਰ ਮਲ ਕੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ। “ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਸੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਅਟਲ ਹੈ?” “ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਵਿਕਟ ਕੰਸ, ਜੋ ਸਦਾ ਯਦਵਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।” “ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮਿੱਤਰ, ਗੋਪ, ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ?” “ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ? ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।” “ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਆਂਧੀਆਂ ਤੇ ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ ਤੇ ਸੱਪ, ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ—even ਮੌਤ ਤੋਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।” “ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਕਰਤਬ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਡਾ ਹਰ ਕੰਮ ਢਿਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਜੰਗਲ—ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ।” “ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।” “ਕੰਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਮੁਲਿਆਂ, ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।” “ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਟੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ।” “ਪ੍ਰਲੰਬਾ, ਧੇਨੁਕਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਤ੍ਰਿਨਾਵਰਟਾ, ਬਕਾ ਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਰਹ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਗੀਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਨੰਦ ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਐਸਾ ਉੱਚਾ ਪਿਆਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਦ੍ਧਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਹੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਰਾਮ ਤੇ ਮੁਕੁੰਦ—ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਗਰਭ ਹਨ: ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ।” “ਉਸ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੋਈ ਮਨ—even ਅਸ਼ੁੱਧ—ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਭਾਰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਰਪੂਰ, ਉੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਹਿਰਦਾ ਉਸ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਡੂੰਘਾ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” “ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਵ੍ਰਜਾ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇਗਾ।” “ਕੰਸ, ਜੋ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਜੋ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ।” “ਗਮ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾ-ਭਾਗਵਾਨੋ; ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖੋਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ।” “ਉਸ ਲਈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਫਰਤ ਵਾਲਾ; ਨਾ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਨੀਵਾਂ, ਨਾ ਬਰਾਬਰ, ਨਾ ਅਣਬਰਾਬਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ; ਨਾ ਆਪਣਾ, ਨਾ ਪਰਾਇਆ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਜਨਮ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਨੰਦ ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਵਿਰਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ।