ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਲਿਆਓ।" ਯਮराज ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ" ਕਹਿ ਕੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਫੀਸ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਕਿਸ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ; ਜੋ ਵੇਦ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਆਗਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ।" ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮੁੜ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੈਵ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੌਂਸਠ ਕਲਾ-ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੈ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਕੱਟ-ਸਜਾਵਟ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਦੰਦ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨ-ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ ਪਲੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਲਾ-ਸੰਯੋਗ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਂ, ਸੀਸਾ-ਸਜਾਵਟ, ਪੋਸ਼ਾਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਕੰਨ-ਸਜਾਵਟ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਿਣੇ-ਸਜਾਵਟ, ਜਾਦੂ-ਕਲਾ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥ-ਕਲਾ, ਰਸੋਈ, ਪਾਨੀ-ਮਦ-ਪਾਨ, ਸੂਈ-ਕਲਾ, ਧਾਗਾ-ਕਲਾ, ਪਹੇਲੀ, ਸ਼ਲੋਕ-ਮਾਲਾ, ਜਬਾਨ-ਤੋੜ, ਪੁਸਤਕ-ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾ-ਪਹੇਲੀ, ਚਟਾਈ-ਬਣਾਉਣਾ, ਧਾਗਾ-ਕਤਾਈ, ਲੱਕੜ-ਕਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ-ਕਲਾ, ਚਾਂਦੀ-ਰਤਨ-ਪੜਤਾਲ, ਧਾਤੂ-ਵਿਦਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਖਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖ-ਵਿਦਿਆ, ਕੁੱਤੇ-ਮੁਰਗੇ-ਬਟੇ-ਲੜਾਈ, ਤੋਤਾ-ਮੈਨਾ-ਬੋਲ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ-ਕਲਾ, ਗੁਪਤ-ਕੋਡ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ-ਮਨਮਨਾਉਣਾ, ਖੇਤਰ-ਭਾਸ਼ਾ, ਫੁੱਲ-ਮਾਲਾ-ਸ਼ਕੁਨ, ਯੰਤਰ-ਕਲਾ, ਜਾਦੂ-ਚਿਕਿਤਸਾ, ਸਮੂਹ-ਪਾਠ, ਮਨ-ਕਵਿਤਾ, ਰਚਨਾਤਮਕ-ਕਲਾ, ਖੇਡ-ਕਲਾ, ਸ਼ਬਦ-ਕਲਾ, ਕਪੜੇ-ਢਕਣ-ਕਲਾ, ਪਾਸਾ-ਖੇਡ, ਚੁੰਬਕ-ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜੌਣੀਆਂ, ਵੈਨਯਿਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ—ਇਹ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਉੱਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿਆ: "ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ ਉੱਧਵ, ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ; ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰੋ।" "ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਬਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਗਾਂਵ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਧਵ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਅਤੇ ਦੁਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਥਾਂ-ਥਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਬੱਝੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁਧ ਕਢਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਂਵ ਅਗਨ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ, ਕਮਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉੱਧਵ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਨੰਦ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ, ਨਰਮ ਵਿਛੌਣ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਦ ਉੱਧਵ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਨੰਦ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੇਰ-ਮੰਗੀ ਕੀਤੀ, ਪੈਰ ਮਲ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ। "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਸੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਵਧੀਅਾ ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਂਸ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੰਦਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੋਸਤ, ਗਾਂਵ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ, ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ? ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਤੂਫਾਨ, ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਅਣਸੁਲਝੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ—ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਚਾਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰਾਤ ਕਰਤਬ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਢੀਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲ—ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।" "ਕਾਂਸਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਹੇਲਵਾਨ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ।" "ਪ੍ਰਲੰਬਾ, ਧੇਨੁਕਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਤ੍ਰਿਨਾਵਰਤ, ਬਾਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦ ਜੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਭੀਗ ਜਾਂਦੇ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਇਹ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਉੱਧਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਹੇ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕੁੰਦ—ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਗਰਭ ਹਨ: ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ—even ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ—ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।