ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਲਦੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ, ਸੰਯਮਨੀ, ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਭਾਰੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੋਵੇ," ਆਖ ਕੇ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਫਿਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਲਾਡਲਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੁਰੁਦक्षਿਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।" "ਹੁਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਨਿਰਮਲ ਰਹੇ; ਜੇੜਾ ਗਿਆਨ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੌਟ ਆਏ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਤੇ ਗਰਜਦੀਆਂ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧੁਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਲੋਕ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚੌਂਠ (64) ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਗਾਉਣਾ, ਸਾਜ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਨਾਟਕ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਕੱਟ-ਛਾਂਟ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਬਿਸਤਰ, ਦੰਦ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਫਰਸ਼ ਸਜਾਉਣਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਿਸਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਲ-ਸਾਜ ਵਜਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੂੰਦਣਾ, ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਪਹਿਨਾਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਿਣੇ ਸਜਾਉਣਾ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਢੰਗ, ਹਥਲਾਈ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਪਾਨੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਿਲਾਈ, ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜੀਭ ਦੀਆਂ ਗੂੰਝਲਾਂ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚਟਾਈਆਂ ਤੇ ਬਾਂਸ ਬਣਾਉਣਾ, ਕੱਤਾਈ ਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਖਾਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਦੜੀ, ਮੁਰਗੇ ਤੇ ਬਟੇਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਗੁਪਤ ਸੰਕੇਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ, ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੁਭ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਾਦੂਈ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਬਣਾਉਣਾ, ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖੇਡ ਤੇ ਕਰਤਬ, ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਤੇ ਛੰਦ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ, ਚੁੰਬਕ ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਨੇ, ਵੈਨਯਿਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਉਦਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ—ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਗਤ ਸੀ, ਉਦਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁਜਨ ਉਦਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ।" "ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ, ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਖੋਹੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਰਹ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾ ਕੇ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਗਾਂਵ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਗੜੇ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਕੋਲ ਦੌੜਦੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਢਦੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਛਲਾਂ, ਦੁੱਧ ਵਿੱਢਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗਵਾਲੇ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਤਬ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧੀ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਗ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ ਪੈਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਦਧਵ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖੁਆ ਕੇ, ਨਰਮ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਅਫ਼ੀਅਤ ਪੁੱਛੀ, ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ?" "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟ ਕੰਸ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧਰਮੀ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ, ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਲਾਡਲਿਆਂ, ਗਾਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਤੇ ਗਿਰਿ-ਗੋਵਰਧਨ ਨੂੰ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਪਸ ਆਏਗਾ? ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸਦੀ ਨੱਕ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਤੂਫਾਨ, ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ, ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਚਾਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਹਾਸੇ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਥੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਸਾਡੇ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲ—ਜਿਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਗਾਚਾਰਯ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ।" "ਕੰਸ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਮੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਤਾੜ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ।" "ਪ੍ਰਲੰਭ, ਧੇਨੁਕ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ, ਬਕ, ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਤ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨੰਦ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਛੋਹ ਵਿਚ ਵਿਹਲ ਹੋ ਬੈਠੇ।