ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਰਾਗੀ ਜੀਵਨ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਨਿਰਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਤਪ-ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਜਿੱਦ ਤੇ ਅੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਜਤਨ ਕਰ ਲੈ, ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ 'ਚ ਅੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?" ਜਦ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲੈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਰਤ ਧਾਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਯੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੁਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋਈ, "ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਇਹ ਫਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੀ।" ਉਸ ਨੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡਰ ਦੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਘੱਟ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਫਿਰ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜਬਰਦਸਤ ਟੈਕਸ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕੇਗੀ? ਜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪੈਟੋਂ ਕੱਢਾਂ?" "ਜੇ ਗਰਭ ਪਾਸੇ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੜੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਲਵਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ (ਸੌਤਣ) ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਾਂਝ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਜਦ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਝੂਠ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।" ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਭੈਣ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ, ਜਦ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।" "ਤੂੰ meanwhile ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਬਿਤਾ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਬੱਚਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਦਈਂ ਕਿ ਬੱਚਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲਾਂਗੀ।" "ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ (ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ) ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਸਿਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" "ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਲਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਗਈ—ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਉਸ ਬਛੜੇ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਤਕਣ ਆਏ। ਹੁਣ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਆਈ: ਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਭ ਲਈ ਅਚੰਭਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਗ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ-ਧੋਣ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਣੁਚਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਸੀ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਂਦਾ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਹੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਾਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ। ਵਿਹਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਿਲਕੀਅਤ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਬੇਚਾਰਾ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਨਿਰਧਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ, "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ!" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਗੋਕਰਨ ਆਇਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ, ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਦਾ ਤਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?" "ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ; ਸੁਖ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਵੈਰਾਗੀ ਨੂੰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਮੂੜਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮੋਹ ਰੂਪ ਹੈ; ਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਦੱਸ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?