ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸੰਧੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿਰਫ ਚੌਂਹਠ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਗੁਰੁਦੱਖਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯਾ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬੁੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੰਗਿਆ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬੈਠ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਲਦੀ ਉਹ ਪੁੱਤ ਦੇ ਦੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ, ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਰਾਹੀਂ, ਨਿਗਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਪਾਂਚਜਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਦੈਤ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਰੰਤ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮਪੁਰੀ—ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨਗਰ ਸਮਯਾਮਨੀ—ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ! ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਓ।" ਯਮਰਾਜ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ" ਆਖ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਪੁੱਜ ਕੇ ਪੁੱਤ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੁਰੁਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚਾਹੁਣਾ ਨਹੀਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਵੀਰੋ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਤੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਹੇ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ।" ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਥ ‘ਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਐਸਾ ਅਨੰਦ ਮਨਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਂਹਠ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣਾ, ਨਚਣਾ, ਨਾਟਕ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਕਟਿੰਗ ਸਜਾਵਟ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਦੰਦ, ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਛੋਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਲ-ਵਾਦ-ਵਜਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਲਾ-ਸੰਯੋਗ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੁੱਥਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨ-ਫੁੱਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਿਣੇ ਸਜਾਉਣਾ, ਜਾਦੂ-ਕਲਾ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥਲਾਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਸ਼ਰਬਤ ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਿਲਾਈ, ਧਾਗੇ ਵਾਲੇ ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸ਼ਲੋਕ-ਮਾਲਾ, ਤਿੱਖੀ ਬੋਲੀ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ-ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚੱਟਾਈ ਤੇ ਬਾਂਸ ਬਣਾਉਣਾ, ਕਤਾਈ-ਬੁਣਾਈ, ਤਕਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤ-ਕਲਾ, ਚਾਂਦੀ-ਹੀਰੇ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ-ਕਲਾ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਖਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਦੰਗਲ-ਕੌਕ-ਬਟੇਰ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਤੋਤੇ-ਮੈਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ-ਸਵਾਰਨਾ, ਗੁਪਤ ਕੋਡ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਕਲ, ਇਲਾਕਾਈ ਬੋਲੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਅਰਥ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਚਿੱਤਰ-ਕਲਾ, ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਣਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ-ਕਿਰਤ, ਖੇਡ-ਤਰੀਕੇ, ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼, ਛੁਪਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸੇ-ਖੇਡ, ਚੁੰਬਕ-ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ, ਵੈਨਯਿਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਉਦਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਉੱਚ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਉਦਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਉਦਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਹ-ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ—ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਵਿਹਲੇ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੇ ਉਸਦਾ ਰਥ ਓਹਲੇ ਲਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹੋੜ ਦੀਆਂ ਡਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਛੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬਛੜੇ ਉਛਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁੱਧ ਵੱਟਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਮਹਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗਵਾਲੇ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜ ਰਹੇ, ਤੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਾਲਾਬ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਦਧਵ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਹੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ, ਨਰਮ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਸਾਡਾ ਮਿਤਰ, ਸ਼ੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸਦਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੈ?" "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਕংস, ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਗਿਆਂ ਤੇ ਯਦੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ, ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਾਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਤੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ? ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਉਹ ਮੁਖੜਾ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਸਦੀ ਨੱਕ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ, ਤੂਫਾਨ, ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਅਣਪਾਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ—ਹਰ ਇਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ—ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਬਚਾਇਆ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੋਹਕ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਹਾਸੇ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਹਰ ਕਰਤੂਤ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲ—ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਕੰਗਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਮੁੱਲੇ, ਤੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਨੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਬਲਰਾਮ, ਉਦਧਵ, ਤੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।