ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ, ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿਖਾਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਕੇਵਲ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਪੁੱਛੀ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸਮਰਥਾ ਵੇਖੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਮੰਗੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੈਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਆਦਰ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਲਦੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਦੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਲਹਿਰ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਪਾਂਚਜਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਦੈਤ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਾਪਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮਯਮਨੀ ਨਗਰੀ (ਯਮਲੋਕ) ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ, ਜੋ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ—ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ—ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਏ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ।" ਯਮਰਾਜ ਨੇ "ਜੈਸਾ ਆਦੇਸ਼" ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੁਰੂ-ਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ। ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ, ਵਿਦਿਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।" ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ। ਇਸ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਦ-ਵਾਦਨ, ਨ੍ਰਿੱਤ, ਨਾਟਕ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਕਟਾਈਆਂ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸੇਜ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਭੂਸ਼ਾ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਸੇਜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਜਲ-ਵਾਦਨ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਲਾ-ਸੰਯੋਗ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੁੰਥਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਪੋਸ਼ਾਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਕੰਨ-ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਜਾਦੂ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥਕਲੀਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਬਣਾਉਣਾ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੂਈ ਕੰਮ, ਧਾਗੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸ਼ਲੋਕ-ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜੀਭ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਾਸੀਆਂ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ-ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚੱਟਾਈਆਂ, ਕੱਤਾਈ, ਲੱਕੜ ਕਲਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਖਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ, ਤੋਤਿਆਂ-ਮੈਨਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਗੁਪਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁਨ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਯੰਤ੍ਰ-ਤੰਤ੍ਰ, ਸਮੂਹਿਕ ਪਾਠ, ਮਨੋ-ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ, ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਅਭਿਧਾਨ ਤੇ ਛੰਦ, ਵਸਤ੍ਰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੂਆ, ਚੁੰਬਕ ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਵੈਣਾਇਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਦਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਣੀ ਭਗਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਦਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰ। ਉਹ ਨਾਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਸਰੀਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵਸਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਤਵਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ, ਹੇ ਉਦਧਵ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਨੰਦਬਾਬਾ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਰਥ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਕਤਸ਼ਾਲੀ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਡਕਾਰਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਲਲਕਾਰ, ਦੂਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਛੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬਛੜੇ ਉਲਾਸ ਨਾਲ ਕੁੱਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁੱਧ ਦੁਹਣ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਚਰਿਤ੍ਰ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਸੀ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ, ਹੰਸਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਸੀ। ਉਦਧਵ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ, ਨੰਦਬਾਬਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਮਾਨ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ, ਨਰਮ ਮੰਜੇ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਵਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਹਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੈਰ ਮਲ ਕੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ! ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੈਸਾ ਹੈ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੈ? ਉਸਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਟੁੱਟ ਹੈ?" "ਸੌਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਦੁਸਟ ਕংস, ਜੋ ਸਦਾ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ, ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਾਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੂੰ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ ਇਕ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੇਖਾਂਗੇ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ, ਤੂਫਾਨ, ਮੀਂਹ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ, ਸੱਪ, ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਵੀ, ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹੀ ਬਚਾਇਆ।" "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਕਰਤੱਬ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਤਭੰਗੀ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਨਚਰਿਆਵਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਸਾਡੇ ਮਨ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ—ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਉਦਧਵ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ ਆਏ।