ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ initiation ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਗਰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਲ-ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਾਰੇ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਧਨੁਰਵੈਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤਰਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ, ਇਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਦਿਆ-ਭੰਡਾਰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਆਪਣੇ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਵਾਗਤ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਕਰ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨਿਗਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਕਰ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਂ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਯਮਪੁਰੀ, ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰੀ, ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ।" ਯਮਰਾਜ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ" ਕਹਿ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਯਾਦਵ-ਵਰਗ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਕ-ਰਿਣ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਖਿਆਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ।" ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਥ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਤੀ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇ ਧੁਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮੁੜ ਲੱਭ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵ-ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੇ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਕੱਟ-ਕਲਾਵਾਂ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਜਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਦੰਦ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਜੜਾਊ ਫਰਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੇਜਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਲ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਛਿਡਕਣਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ-ਸੰਯੋਜਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੁੰਥਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਪੋਸ਼ਾਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨ-ਝੁਮਕੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਣੇ ਸਜਾਉਣਾ, ਜਾਦੂ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥਲਿਆਰ ਦੀ ਚਾਲ, ਸਬਜੀਆਂ ਅਤੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧੀਆਂ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਿਲਾਈ, ਧਾਗੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸ਼ਲੋਕ-ਮਾਲਾ, ਜ਼ੁਬਾਨ-ਤੋੜ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ-ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚੱਟਾਈਆਂ ਤੇ ਬਾਂਸ ਬਣਾਉਣਾ, ਕੱਤਾਈ ਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ-ਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਖਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਬਕਰੀਆਂ, ਮੁਰਗਿਆਂ ਤੇ ਬਟੇਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ ਸਵਾਰਨਾ, ਗੁਪਤ ਲਿਪੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਕਲ, ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਪਛਾਣ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਾਦੂਈ ਚਿੱਤਰ, ਸਮੂਹਕ ਪਾਠ, ਮਨੋਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ, ਨਵੀਂ ਕਲਾ, ਖੇਡਾਂ, ਕੋਸ਼, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ, ਕਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਚੁੰਬਕ-ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਵੈਨਾਇਕੀ, ਵੈਜਾਇਕੀ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿਦਿਆਵਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਉਦਧਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਜਾ, ਹੇ ਸੁਜਨ ਉਦਧਵ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਹ-ਵੈਦਨਾ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਿਰਹ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਗਾਂਵ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਦਧਵ ਦਾ ਰਥ, ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਹੋੜਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਕੋਲ ਦੌੜਦੇ ਬਛੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਸੁੱਚੇ ਬਛੜੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਵਾਂਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲੇ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕੰਮ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਅੱਗ-ਹੋਮ, ਸੂਰਜ-ਪੂਜਾ, ਅਤਿਥੀ, ਗਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤਲਾਵਾਂ ਪਸਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਦਧਵ ਦੇ ਆਉਣ ਉੱਤੇ, ਨੰਦ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ, ਨਰਮ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਮੁਕਾ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਤੇ ਪੈਰ ਦਬਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨੰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ? ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੈ? ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ?" "ਸਾਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੁਸਟ ਕਂਸ, ਜੋ ਸਦਾ ਨੇਕ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰਹ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।