ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ—ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨੇਉ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਪੰਡਿਤਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਗਊਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਉਹੀ ਗਊਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਮਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਨ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਉਹਨਾਂ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨੇਉ ਪਾ ਕੇ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਲ ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਰਵਜਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਦਭੁਤ ਗਿਆਨ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਅਵੰਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਆਤਮ-ਸੰਯਮਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੰਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਿਰਮਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੀ ਗੁਪਤ ਵਿਦਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆ-ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਸਿਖਾਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਹਨ, ਇਕੋ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਚਾਰਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਛਾ ਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਆਦਭੁਤ ਬੁੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨਗਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾ-ਬਲਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਲਦੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਂ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ੰਖ (ਪਾਂਚਜਨਯ) ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਯਮਨੀ ਨਗਰ, ਜੋ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਨਿਆਂਕ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਕਰੋ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਾਪਸ ਕਰ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼!" ਆਖ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਾਰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੁਣਾ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੇ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣ।" ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਐਸਾ ਅਨੰਦ ਮਨਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਨੇ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ, ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਕਟਾਈ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ, ਚਾਵਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟ, ਦੰਦ-ਕਪੜੇ-ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨਜੜਤ ਫਰਸ਼, ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ ਪਲੰਗ, ਜਲ-ਵਾਦਯ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ, ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਜੋੜ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਪੋਸ਼ਾਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਖੇਡ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥ ਦੀ ਚਾਲਾਕੀ, ਤਰਕਾਰੀਆਂ-ਆਟੇ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸਿਲਾਈ, ਧਾਗੇ ਦੇ ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੜੀ, ਜ਼ਬਾਨੀ ਖੇਡ, ਪਾਠ, ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ, ਚਟਾਈਆਂ, ਕੱਤਾਈ, ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਚਾਂਦੀ-ਪਥਰ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਖਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡ, ਤੋਤਿਆਂ-ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ, ਗੁਪਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਖੇਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਦੇ ਸੰਕੇਤ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਮੰਤ੍ਰ-ਯੰਤਰ, ਸਾਂਝਾ ਪਾਠ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਰਚਨਾ, ਨਵੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼-ਛੰਦ-ਵਿਗਿਆਨ, ਕਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸੇ, ਚੁੰਬਕ ਵਾਲੇ ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਨੇ, ਵੈਨਯਕੀ, ਵੈਜਯਕੀ ਤੇ ਵੈਤਾਲਕੀ ਆਦਿ ਕਲਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਦਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਉਦਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਹ-ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ।" "ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਵਸਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਮੇਰੇ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਰਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਸ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੇ, ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾਇਆ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਦੇ ਵ੍ਰਜਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਦਧਵ ਦਾ ਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਗੜੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਗਊਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬਛੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਕੋਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਚਿੱਟੇ ਬਛੜੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਉਛਲਦੇ-ਕੁੱਦਦੇ ਦਿਸਦੇ, ਦੁੱਧ ਦੁਹਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗੋਪਾਲ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਤਬ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਂਵ ਅਗਨਿ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਗਊਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਪੋਖਰਾਂ ਹੰਸਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਉਦਧਵ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਤਿਥਿ ਕਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣ।