ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਚੁਤ ਨੇ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਬੜੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਨੇਹਾ ਪਾ ਕੇ, ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਨੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਿਬਾਅਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂਜਨ ਤੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਵਧੀਆ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪਟੀਆਂ, ਬਛੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨੇ ਜਨੇਊ ਲੈਕੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਗ ਆਦਿ ਕੁਲ-ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਛੁਪਾ ਕੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵੰਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਜੀ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੱਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਧਨੁਰਵੇਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤਰਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਨੀਤੀ ਦੀ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ, ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਹਰ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਚੌਂਠ (64) ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਵੀਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਗੁਰੂ-ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸੰਦੀਪਨੀ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨਗਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਲਹਿਰ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਦੇ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉਹ ਲੜਕਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਪੰਜਜਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਦੈਤ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ੰਖ ਲੈ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਯਮਪੁਰੀ, ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ।" ਯਮਰਾਜ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼" ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੜਕਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਜੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੁਰੂ-ਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਂਠ (64) ਕਲਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਨ: ਗਾਉਣ, ਵਾਦ-ਵਾਦਨ, ਨ੍ਰਿੱਤ, ਅਭਿਨੈ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਕਟਾਈ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ ਬਿਸਤਰੇ, ਦੰਦ, ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਬਣਾਉਣ, ਬਿਸਤਰੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਜਲ-ਵਾਦਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗੁੱਥਣ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਭੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ, ਕੰਨ-ਝੁਮਕੇ ਬਣਾਉਣ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਢੰਗ, ਹਥਲਾਟੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਰਸ, ਸੀਵਣ, ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀ, ਛੰਦ-ਬੰਧ, ਜੀਭ ਦੇ ਬੋਲ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ-ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚਟਾਈਆਂ ਤੇ ਬੰਸ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਧਾਗਾ ਕਤਾਈ ਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਧਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬਕਰੇ, ਮੁਰਗੇ ਤੇ ਬਟੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ, ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਗੁਪਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਕਲ, ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਗੁਨ ਪਛਾਣਨਾ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਜਾਦੂਈ ਚਿੱਤਰ, ਸਾਂਝਾ ਪਾਠ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ, ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਚਲਾਕੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼, ਛੰਦ ਤੇ ਲਯਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਕੱਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਚੁੰਬਕ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿਡੌਣੀਆਂ, ਵੈਣਯਿਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਅਤੇ ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਨ।" ਇਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਆਏਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਸੁਜਨ ਉਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਹ-ਦੁਖ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ।" "ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੈਂ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਹਲੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਰਹ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਵਾਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾ ਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵੱਲ ਰਵਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।" ਜਦ ਉਧਵ ਵ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਧਵ ਦਾ ਰਥ, ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਰਹੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਰ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਡੱਕਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਛੜੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ-ਉਥੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਛੜੇ ਉਲ੍ਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜਦੇ, ਦੁੱਧ ਦੁਹਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰ-ਲਹਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਵਾਲੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਾਰਜ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੀ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।