ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਬੜੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਕੀਨੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗੇ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚਯੁਤ ਨੇ ਨੰਦਾ ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫੇ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਜੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਜ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਦੀਵਤ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਗਾਊਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਗਾਊਆਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਪਨਯਨ ਹੋਣ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਗਰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਲ-ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਰਵਜਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵਿਦੀਵਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਜਮ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਭਰਪੂਰ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ, ਉਪਵੇਦਾਂ, ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵੇਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਤਰਕ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਰਾਜ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਛੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸਿਖਾਈਆਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਗਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਚੌਂਠ (64) ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਫੀਸ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਥੋੜਾ ਬੈਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਕਰ, ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ, ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰ।” ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਪੰਚਜਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾ ਦੈਤ, ਜੋ ਸਾਂਪ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸ਼ੰਖ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਰਥ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਯਮਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਯਮ ਦੇ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਯਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਰਪੂਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ।” ਯਮ ਨੇ “ਜੀ ਆਯਾ” ਕਹਿ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕੋਲ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਵਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਫੀਸ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹਣਾ ਰਹਿੰਦੀ?” “ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਨਿਰਮਲ ਰਹੇ; ਜੋ ਵੇਦ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ।” ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਬਾਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਂਠ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੈ, ਚਿਤਰਕਾਰੀ, ਕਟਿੰਗ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਂਪਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਦੰਦ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਜਵੇਲਰੀ ਵਾਲਾ ਫਰਸ਼, ਬਿਸਤਰੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਜਲ-ਯੰਤਰ ਖੇਡ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਰਚਨਾ, ਹਾਰ ਗੁੰਨਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਕੰਨ-ਸਜਾਵਟ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਜਾਦੂ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥ-ਚਲਾਕੀ, ਫਲ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆੰਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਸੂਈ ਕੰਮ, ਧਾਗਾ-ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਛੰਦ-ਪਾਠ, ਜ਼ਬਾਨ-ਚਲਾਕੀ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ-ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚਟਾਈ-ਬਨਾਵਟ, ਸਲਾਈ-ਕੱਤਾਈ, ਲੱਕੜ-ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤ-ਕਲਾ, ਚਾਂਦੀ-ਰਤਨ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ-ਕਲਾ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਖਾਣ-ਕਲਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਬਕਰਾ-ਮੁਰਗਾ-ਬਟੇਰ ਲੜਾਈ, ਤੋਤਾ-ਮੈਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ-ਸਜਾਵਟ, ਗੁਪਤ ਕੋਡ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ, ਖੇਤਰ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਫੁੱਲ-ਹਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁਨ, ਯੰਤਰ-ਕਲਾ, ਮੰਤਰ-ਚਿੱਤਰ, ਸਮੂਹ-ਪਾਠ, ਮਨ-ਕਾਵਿ, ਨਵੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖੇਡ-ਚਲਾਕੀ, ਸ਼ਬਦ-ਕਲਾ, ਪਹਿਰਾਵਾ-ਲੁਕਾਉਣ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸਾ-ਖੇਡ, ਚੁੰਬਕ-ਖੇਡ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਵੈਣਯਕੀ, ਵੈਜਯਕੀ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵ੍ਰਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਤੇ ਬੜੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਨਾਸਕ ਹਨ, ਉਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਉਧਵ, ਵ੍ਰਜ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ।” “ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਵੀਂ ਕਰਤਬਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਆਂ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” “ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੋ ਦੂਰ ਹੈ, ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਲੋਚ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ।” “ਮੇਰੀਆਂ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਧਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦਾ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਧਵ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਵਾਪਸੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਗਾਊਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ।