ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਪਣੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੰਗ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨੰਦਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆਂ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ। ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾਓ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।” ਇੰਝ ਆਚੂਤ ਨੇ ਨੰਦਾ ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੰਦਾ ਜੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੋਆਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ—ਦਾ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਡਿਤਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ—ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਚੰਗੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਪਾਈਆਂ, ਵਧੀਆ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਛੜੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਸਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਦਿਤੀਆਂ। ਜਦ initiation ਹੋ ਗਿਆ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਗਰਗ ਆਦਿ ਕੁਲਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਆਪ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਿਦਿਆ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵੰਤੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੇਵਾ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੋਣ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮুনি, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵੇਦਾਂ, ਉਪਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਛੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਪੂਛੀ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮুনি ਨੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨਗਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਲਿਆ ਦਿਓ।” ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: “ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਲਹਿਰ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।” ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਪਾਂਚਜਨ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਘੋੰਗਾ ਬਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਘੋੰਗਾ (ਪਾਂਚਜਨਯ) ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਯਮਨੀ ਨਗਰ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਘੋੰਗਾ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਆ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਕ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: “ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਵਾਪਸ ਕਰ।” ਯਮਰਾਜ ਨੇ “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ” ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਯਸ਼ਸ਼ਸਵੀ ਕੀਰਤੀ ਚਿਰ ਜੀਵੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀਦਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ।” ਇੰਝ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਐਸਾ ਅਨੰਦ ਮਨਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਖੋਇਆ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮੁੜ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਨਾਟਕ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਕਟਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਦੰਦ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਰਤਨ ਜੜੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਸੌਣ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਜੋੜ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ, ਹਥਲਾਈ ਦੀ ਕਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸੂਈ ਕੰਮ, ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਬੋਲਣ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਵੇਖਣਾ, ਕਾਵਿ-ਕਲਾ, ਚੱਟਾਈਆਂ ਤੇ ਕਾਨੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੂਤ ਕੱਤਣਾ, ਬੁਣਾਈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਖਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੰਗਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਗੁਪਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ, ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਣਨਾ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਾਦੂਈ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ, ਮਨ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ, ਖੇਡ-ਤਰੀਕੇ, ਕੋਸ਼ ਤੇ ਛੰਦ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਚੁੰਬਕ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਵੈਣਯਿਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਤੇ ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦ੍ਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਮੱਤਵਾਨ, ਗਿਆਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਦ੍ਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਉਦ੍ਧਵ! ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰ। ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਮਨ-ਤਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆ ਗਈਆਂ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਵਿਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।” ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਦ੍ਧਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾਇਆ, ਆਪਣਾ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਦੇ ਗੋਆਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।