ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਦੁਖ ਸਹਿ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਵਸਾਏ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਦਾਨ-ਦੱਖਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਲੋਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਮਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਉਮਰਦਾਰ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ-ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਣਮਿੱਥ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਅਸਹਾਇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾਓ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਚੂਤ ਨੇ ਨੰਦ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਬਰਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੰਦ ਬਾਬਾ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲਿਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੋਪਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਨੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ‘ਚ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਬਛੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕੰਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਨੇਊ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੋਨੋ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਗਰਗ ਆਦਿ ਕੁਲਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਕੋਲ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਆਚਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੋਣ। ਗੁਰੂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੀ ਗੁਪਤ ਵਿਦਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ, ਤਰਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਛੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਜੋ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ। ਸਿਰਫ਼ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਲਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਗੁਰੂਦੱਖਣਾ ਪੁੱਛੀ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਾਡੀ ਹਵਾਲੇ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲਹਿਰ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ।” ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲਿਆ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਛਣ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ੰਖ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਮਯਮਨੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮਰਾਜ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹਨ, ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜ।” ਯਮਰਾਜ ਨੇ “ਜੈਸਾ ਹੁਕਮ” ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ ਕੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਚਿਰੰ ਜੀਵਣ ਰਹੇ। ਜੋ ਵੀ ਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।” ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਏ। ਉਹ ਰਥ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਲੱਭ ਲਵੇ। ਉਹ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਇਕੀ, ਵਾਦਨ, ਨ੍ਰਿਤ, ਨਾਟਕ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ, ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਬਣਾਉਣ, ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣ, ਜਾਦੂ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਪਕਵਾਨ, ਸਿਲਾਈ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਮਾਤਾ-ਬੁਣਾਈ, ਵਾਸਤੁ, ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ, ਖੇਡਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕਲਾ ਵਿਦਿਆ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਧਵ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਮਿੱਤਰ ਉੱਧਵ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਆਸ-ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਸਵੈ-ਸਰੂਪ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ ਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।