ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਉਗਰਸੇਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ। ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ, ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨੈਵੈਦਯ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?" ਕੰਸ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਯਦੁ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਮਧੁ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਕੁਕੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾ-ਸੰਬੰਧੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਲੇ ਹੋਏ ਸੀ ਅਤੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਘਰ ਵਾਪਸ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਦੱਖਣਾ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਹਰੇਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਤੌਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਨੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੰਭਾਲਣ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।" "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਜਾਓ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਨੇਹੀ ਸਾਕਾ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗੇ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿਰਹ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹਨ।" ਅਚੁਤ ਨੇ ਨੰਦ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੌਂ ਬਾਅਦ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੋਆਲੇਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਨੈਊ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਚੰਗੀਆਂ ਕਪੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕੰਸ ਨੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਜਨੈਊ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਰਗ ਆਦਿ ਕੁਲਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਪਰੰਪਾਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਅਵੰਤੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸੰਜਮ ਨਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਸਿੱਖਿਆ। ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੰਦੀਪਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਪਵੇਦ, ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਰਵੇਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤਰਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਸਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਚੌਂਹਠ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆ-ਕਲਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਦੀਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਵਿਖੇ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਲਦੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆਉ ਜੋ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨਿਗਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ, ਸੰਯਮਨੀ, ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਭਾਵਪੂਰਨ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲਿਆਉ।" ਯਮਰਾਜ ਨੇ "ਜੈਸਾ ਹੁਕਮ" ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਯਦੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦਿਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸੰਦੀਪਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ! ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" "ਹੁਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਵੀਰੋ! ਤੁਹਾਡੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕੀਰਤੀ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀਦਿਆ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੈਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚੌਂਹਠ ਕਲਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਕਟਾਈ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਦੰਦ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨ ਜੜੇ ਫਰਸ਼ ਲਾਉਣਾ, ਵਿਛੋਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਲ-ਵਾਦਯ ਵਜਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਲਾ-ਯੋਗ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਗੂੰਥਣੀਆਂ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਭੇਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਿਣੇ ਸਜਾਉਣਾ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਖੇਡ, ਮੱਲ-ਕੁਸ਼ਤੀ, ਹਥਲਾਈ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਵਿਅੰਜਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਸਿਲਾਈ, ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਫੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੇਖਣੀਆਂ, ਕਾਵਿ-ਪਹੇਲੀਆਂ, ਚੱਟੀਆਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਰੂਈ ਕੱਤਣਾ, ਬੁਣਾਈ, ਤਕੜੀ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਧਾਤੂ ਵਿਦਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਦੰਗਲ, ਮੁਰਗਾ ਤੇ ਬਟੇਰ ਲੜਾਉਣੀ, ਤੋਤਾ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲ ਬਣਾਉਣੀ, ਗੁਪਤ ਸੰਕੇਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ, ਦੇਸੀ ਬੋਲੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਕੁਨ-ਅਸ਼ਕੁਨ ਪਛਾਣ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣੀ, ਮੰਤ੍ਰ-ਚਿੱਤਰ, ਸਮੂਹਕ ਉਚਾਰਣ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨੀ, ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ, ਖੇਡਾਂ, ਕੋਸ਼, ਛੰਦ ਤੇ ਲਯਾ, ਕਪੜੇ ਛੁਪਾਉਣੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸੇ, ਚੁੰਬਕਾਂ ਦੀ ਖੇਡ, ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿਡੌਣੀਆਂ, ਵੈਨਯਿਕੀ, ਵੈਜਯਿਕੀ, ਤੇ ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਕਲਾਵਾਂ। ਇਸ ਸਭ ਵਿਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਦਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।