ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕismet ਵੇਖ ਲਈ ਹੈ—ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ। ਤਿਆਗ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਚਾਹੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਸੁੱਕਾ ਹੀ ਹੈ; ਘਰਵਾਰਾ, ਜਦ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਜਦੋਂ ਉਸ ਤਪस्वੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ, ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮਿਹਨਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਤੂੰ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?” ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤਪੋਧੀ ਨੇ ਇਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਨੇਮ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਦਿਲੋਂ ਚਲਾਕ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਪਈ, “ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?” ਉਹ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੀ, “ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਟੈਕਸ ਲੈਣ ਆ ਜਾਣਾ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਤੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਅੜਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਨਾਜੁਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗੀ?” “ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤਨ ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨੇਮ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਝੂਠ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।” ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਬੈਠੀ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?” ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।” “ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਦੇ ਦੇਵੀਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਆਖਣਗੇ ਕਿ ਬੱਚਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਲਾਂਗੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗੀ। ਹੁਣ ਪਰਖ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਿਹਤਮੰਦ ਮੁੰਡਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਦੁਜਿਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਸੁਭਕ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਉਹ ਆਖਦੀ, “ਮੇਰੇ ਸਿਨੇ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?” “ਪਰ ਮੇਰੀ ਸੌਤਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਵਾਏਗੀ।” ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਵੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ, ਚਮਕਦੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਬੈਠੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਦੇਖੋ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਆਈ—ਇਕ ਬੱਚਾ ਗਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਭੇਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚਲਿਆ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਣੁਚਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਗਲਤ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂੰਏ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਟਕਾਰੇਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਾਹੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ। ਵੈਸ਼ਿਆਵ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਆਪ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਬੇਚਾਰਾ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਮਾਰ ਦੇਣ ਜੋਗਾ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਲਏਗਾ? ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਕਿੰਨੀ ਮਾੜੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ!” ਫਿਰ ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਾਰ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਦਾ ਤਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?