ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਪਰੀਤ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ; ਜਿਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀ ਲੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪਲਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ, ਸਤਕਾਰੀ ਪਤਨੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਣ-ਦੇਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ, ਇੱਕ ਕਰੜੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹੇ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਏ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅਪਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲ ਭਰ ਆਈ ਸੀ, ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ, ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ; ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਯਾਦਵ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ, ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ!" ਯਾਦਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਮਧੁ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਕੁਕੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਖੁਸ਼ ਰਹੇ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ, ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਦਇਆਲੁ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਉੱਥੇ, ਵੱਡੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਦਾ ਰਸ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਪੀ ਕੇ। ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਸਾਡੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ; ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਅਸਮਰਥ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।" "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਕੀਨੀ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗੇ।" ਅਚੂਤ ਨੇ ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫੇ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੰਦਾ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਪਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਗੀ ਤਿਆਰ, ਬਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਨ-ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਿ ਕੰਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰਨ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਨੇਊ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਗਰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਟੰਬ-ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਸਰਵ-ਜਾਨ, ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪਨੀ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਕੋਲ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਪਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਿਖਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਰਵੇਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤarka-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਛੇ ਗੁਣ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈ। ਦੋਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ, ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਕੇਵਲ ਚੌਂਸਠ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰ ਲੀਆਂ; ਫਿਰ, ਗੁਰੂ-ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਂ ਰਥੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬੈਠੇ; ਸਮੁੰਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਆਦਰ-ਸਵਰੂਪ ਉਪਹਾਰ ਲਿਆਇਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਮਹਾਂ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਆ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ੰਖ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਰਥ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮਯਮਨੀ ਨਗਰ, ਜੋ ਯਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਈ; ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।