ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੋੜਾ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮਚ ਤੋਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਦ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਪਰੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੰਝ ਘਸੀਟਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਉਠਿਆ—“ਹਾਏ! ਹਾਏ!” ਕੰਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ—ਖਾਣ, ਬੋਲਣ, ਤੁਰਣ, ਸੌਣ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਸਮੇਂ—ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਅਕਲਪਿਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਭਰਾ—ਕੰਕ, ਨਿਆਗਰੋਧਕ ਆਦਿ—ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਫਿਰ ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਬਲਰਾਮ) ਨੇ, ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੋ ਰਹੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪਿੱਟਦੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਲਿਆਂ, ਉਥੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, “ਹਾਏ ਸਵਾਮੀ! ਹਾਏ ਪ੍ਰਾਣ! ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਖੇ! ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਘਰ-ਬਾਰੀ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਡੇ ਪਤੀ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਸੰਘਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਉਣਡਿੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ, ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਨਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ” ਆਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ “ਮਾਂ” ਤੇ “ਪਿਤਾ” ਆਖ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮਾਂ ਸਾਡੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵੱਸਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਪਲਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਜੀ ਲਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ। ਜੇਕਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ, ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਨੇਕ ਪਤਨੀ, ਨੰਨੇ ਬੱਚੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਣਡਿੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਰੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਤ ਰਹੇ, ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਗਵਾ ਦਿੱਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੰਜੂਆਂ ਦੇ ਧਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਡੋਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੰਧੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਰੁੰਝ ਗਏ, ਮਨ ਭਟਕ ਗਏ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਅਸੀਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ; ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਯਾਦਵ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ, ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?” ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਯਾਦਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਮਧੁ, ਦਾਸ਼ਾਰਹ, ਕੁਕੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕ-ਤੱਕ ਕੇ ਆਨੰਦਤ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਤਾ ਵੱਡੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਦਿਸਦੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀ ਕੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਬੜੀ ਮਮਤਾ ਦਿੱਤੀ; ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਪੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ, ਬੇਸਹਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗੇ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਚੁਤ ਨੇ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫੇ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।