ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕੰਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਮੰਡ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਵਿਨਾਸੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੰਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਲਈ। ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ, ਪਰ ਅਪਰਮਪਾਰ ਤੇ ਭਾਰੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਲਪਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮੁਕੁਟ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਕੰਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਅਖਾੜੇ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਸਰੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਹ ਮੰਜ਼ਰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ "ਹਾਏ! ਹਾਏ!" ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ। ਕੰਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਤੁਰਦਾ, ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ—ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਦਾ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਓਸ ਹੀ ਅਤਿਦੁਰਲਭ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਅੱਠ ਭਰਾ—ਕੰਕ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧਕ ਆਦਿਕ—ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜੇ। ਤਦ ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਢੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਪਿੱਟਦੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮੰਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ, ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ 'ਚ ਦੁੱਖ-ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਹਾਏ ਸਵਾਮੀ! ਪਿਆਰੇ! ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ! ਅਸਹਾਇਆਂ ਦੇ ਦਇਆਲੂ ਰਖਵਾਲੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ, ਸਾਡੇ ਘਰ—all ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਾਡਾ ਪਤੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚੈਨ ਪਾ ਸਕਦਾ?" "ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਤਦ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚੈਤਾ, ਨੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਿਆ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ," ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਾਡੀ ਸਦਾ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕੇ।" "ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਸੁਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ, ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਧਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ, ਧਰਮਪਤਨੀ, ਨੰਨੇ ਬੱਚੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।" "ਸਾਡਾ ਮਨ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਿਰਭਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਲਿਆ ਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਜਕੜੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੇ, ਗਲੇ ਰੁੰਝ ਗਏ, ਮਨ ਭਟਕ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਕੇ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ, ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ; ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਯਾਦਵ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ।" "ਜਦ ਮੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ, ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕ—ਯਾਦਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਮਧੁ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਕੁਕੁਰ ਆਦਿ—ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਥੱਕੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਵਸਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਨਾਲ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਤੱਕ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਥੇ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੱਗਦੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀਦੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ; ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਾਪੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਈ।