ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪਹلوانਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮਲਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਹلوان, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਨੇ ਕੁਟਾ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲਕਾ ਦੇ ਸਿਰ ਫਟ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਕਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਪਹلوان ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਗੋਪ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਨੱਚਣ ਤੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਛਣਕ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਸਭ ਲੋਕ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਆਖਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਪਹلوان ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਭੋਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਘਬਰਾਇਆ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿਓ, ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਜਬਤ ਕਰੋ, ਨੰਦ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੋ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਪੱਖਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿਓ।" ਜਦ ਕੰਸ ਇੰਝ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਉੱਚੇ ਮਚ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਪਏ। ਕੰਸ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਲਈ। ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਏ-ਬਾਏ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕੰਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਹਿੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮਚ ਤੋਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਘਸੀਟਿਆ; ਲੋਕਾਂ ਨੇ "ਹਾਏ! ਹਾਏ!" ਕਰਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀ। ਕੰਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਬੋਲਦਾ, ਤੁਰਦਾ, ਸੌਂਦਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿਸਦੇ ਰਹੇ; ਇੰਝ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਅਕਲਪਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਸ ਦੇ ਅੱਠ ਭਰਾ—ਕੰਕ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧਕ ਆਦਿਕ—ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਢਾਹ ਸੁੱਟਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਮਹਾਰਾਜ! ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਠੀਆਂ ਪੀਟਦੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਲਿਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ: "ਹਾਏ ਸਵਾਮੀ! ਪਿਆਰੇ! ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਹਾਇਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਮੁੱਕ ਗਈ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।" "ਇਹੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦਾ; ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਨੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁੰਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰੀ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ, ਜਦ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ," ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਮਾਤਾ' ਤੇ 'ਪਿਤਾ' ਆਖਿਆ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ! ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਾਡੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਜਾਂ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾ ਸਕੇ। ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ; ਜੋ ਸੁੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਜੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਨੇਕ ਪਤਨੀ, ਨੰਨੇ ਬੱਚੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਵਿਚ ਰਹੇ, ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਕੰਸ ਦੇ ਕਠੋਰਤਾ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਹਰੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਅਤੁੱਟ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਰੁੰਧ ਗਏ ਤੇ ਮਨ ਭਟਕ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁੰਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਮਾਮਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ! ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ; ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਯਾਦਵ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ।