ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਤ્મਦੇਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਫਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਅਭਾਗੇ, ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਜੀਵਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਵੇਖੀ ਹੈ: ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਤਿਆਗ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਉਹ ਹੋਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤਿਆਗ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੜਾ ਸੁੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਭਾਗ ਦੀ ਲੀਕ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।" ਉਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਜਿੱਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ; ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਜੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਟੇੜਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪਈ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ; ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਫਿਰ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਲਗਾਨ ਵਸੂਲਣ ਵਾਲਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਤੋਤਾ ਵਰਗਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ?" "ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਣਮ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ, ਜੋ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ (ਸੌਤ) ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸਣਾ ਅਤੇ ਜਣਮ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਂਝੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲਤ ਤਰਕ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਜਦ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?" ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਤੂੰ meanwhile ਘਰ ਰਹਿ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਬਿਤਾ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿਓ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਲਵਾਂਗੀ।" "ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਔਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਸੁਥਰਾ ਮੁੰਡਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤ್ಮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ, ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" "ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ, ਜਿਸਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਲਵੋ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ; ਮਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਵੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ, ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖੁਦ ਹੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਹੁਣ, ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਆਈ: ਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਚਮਤਕਾਰ ਸੀ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ; ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗੋਕਰਨ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਗੋਕਰਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸੁਝਾਣ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ-ਧੋਣ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਯੋਗ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਥੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਚੋਰ ਸੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਟਕਾਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਥ ਰੱਖਦਾ। ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ।