ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਨਿਆਈਤਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਰਾਜੇ-ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਬਲਵਾਨ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਯੁਵਕਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਸਖ਼ਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ। ਇਹ ਦਰਬਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਵਧੇ, ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ; ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਜਾਂ ਬੋਲਣ, ਅਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਵੇਖੋ—ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਹਲਕੀ ਹਾਸੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦ ਉਹ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਗਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ। ਸੋਚੋ, ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਇਹ ਅਤੁੱਲ, ਵਿਲੱਖਣ, ਹਰ ਪਲ ਨਵਾ, ਸੋਭਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਕਰਕੇ ਵੇਖ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਧੰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਦੁੱਧ ਵਿੱਛਦੇ, ਉਪਲੇ ਚੁੱਕਦੇ, ਮੱਖਣ ਮਥਦੇ, ਘਰ ਲੀਪਦੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਲਾ ਝੁਲਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਝਾੜੂ ਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ, ਰੁੰਧੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਜਦ ਉਹ ਗਵਾਂ ਚਰਾਉਣ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦਇਆਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਮਾਂ-ਪਿਉ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਅਚੁਤ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਦਾਰ, ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਦਾਅਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚਾਣੂਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਥਕ ਗਿਆ। ਚਾਣੂਰ ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਉੱਡ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਚਾਣੂਰ ਦੇ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਣੂਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਕੇਸ ਤੇ ਮਾਲਾ ਖੁੱਲ ਗਈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਕਾ ਤੇ ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਵਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਝੜ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਫਿਰ ਰੋਹਣੀ ਨੰਦਨ ਬਲਰਾਮ ਨੇ, ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਲਕਾ ਪਰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਚੋਟ ਨਾਲ ਕੂਟਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੂਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਕਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਗੋਆਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਨੱਚਣ ਤੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਦਕਿ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਜੇਬਾਂ ਦੀ ਛਣਕ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ—ਸਿਵਾਏ ਕੰਸ ਦੇ। ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼' ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਜੇ-ਤਾਸੇ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿਓ, ਗਵਾਲਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਜ਼ਬਤ ਕਰੋ, ਨੰਦ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੋ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦੇ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿਓ।" ਜਦ ਕੰਸ ਇੰਝ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਕੰਸ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਲਈ। ਕੰਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਘੁੰਮਾਈ, ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੌੜਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ, ਮਕੁਟ ਹਿੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਰੰਗਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਕਮਲਨਾਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਰੇੰਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਹਾਏ! ਹਾਏ!' ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ। ਕੰਸ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਖਾਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਤੁਰਦੇ, ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਤਿਦੁਰਲਭ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਸ ਦੇ ਅੱਠ ਭਰਾ—ਕੰਕ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧਕ ਆਦਿ—ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਪਰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਜੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਤੀਆਂ ਨੇ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਸਿਰ ਪਿੱਟਦੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ, ਅਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗਾਸਨ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਦੁੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੱਢਦੀਆਂ। ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ, "ਹਾਏ ਸਵਾਮੀ! ਪਿਆਰੇ! ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਹਾਇਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ, ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਘਰ-ਵਾਰ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਪਤੀ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਪੁਰਖਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।