ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮੁਰਖੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਵਡਿਆਈ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਪਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭਾ, ਵਤਸਕਾ, ਬਕਾ ਆਦਿ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਵਾਜੇ-ਤਾਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰੋ, ਰਾਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹੋ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੋ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।” ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਭਾ, ਭਲਾ ਤੇ ਵਧਿਆਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” ਗੋਪ ਤੇ ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖੇਡਦੇ। “ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤੋ, ਆਓ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। “ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਵੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗੇ; ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂਗੇ ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਕੁਸ਼ਤੀ ਨਿਆਇਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਵਣ।” ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਹੋ, ਨਾ ਨੌਜਵਾਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਬਲੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਬਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਬਚਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਰਾਮਾ ਨਾਲ ਤੇ ਮੈਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਜ਼ਮਾਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਲੀ-ਤੀਆਂ ਚੈਪਟਰ 'ਕੁਵਲਯਪੀਡਾ ਦਾ ਵਧ' ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੱਧੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਚਾਣੂਰ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਘੁਟਣਾਂ, ਮੱਥਿਆਂ, ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮੋਹੜਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਘੁੰਮਣ, ਝੂਠੇ ਵਾਰ, ਗਲੇ ਲਗਣ, ਪਕੜ, ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਠਾਉਣ, ਚੁੱਕਣ, ਹਿਲਾਉਣ, ਫੜਨ—ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ।” ਇਹ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਔਰਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਭਰ ਕੇ, ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹਾਏ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ! ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਇੰਝ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ, ਉਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਿਆਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ?” “ਇਹ ਸਭਾ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧਰਮ-ਭੰਗ ਕਰੇਗੀ; ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਯਾਦ ਆਉਣ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਮੂਰਖ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।” “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਨਾਲੀ ਵਿਚ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਮਰ-ਰੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਸੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕਦਾ।” “ਵਰਜ ਦੇ ਧਰਤੀ ਧਨਵੰਤ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਣਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਲਰਾਮਾ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ।” “ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ—ਸੌੰਦਰਯ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਅਦਵਿਤੀਯ ਤੇ ਅਦਭੁਤ, ਹਰ ਪਲ ਨਵਾਂ, ਮਿਲਣ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਸੋਭਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਆਸਰਾ—ਆਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਸਕਦੀਆਂ?” “ਵਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਧਨਵੰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਹੋਈ, ਗਾਵਾਂ ਦੁਹਣ, ਉਨਾਲਾ ਚੁੱਕਣ, ਮਾਟੀ ਲਗਾਉਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਲਾ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਸਫਾਈ ਕਰਦੀਆਂ, ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੀਆਂ।” “ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਜਦ ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਣ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਤਾ ਇਹ ਧਨਵੰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਜਲਦੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ।” ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋਗ ਦਾ ਆਧੀਪਤੀ, ਹਰੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਆ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰਨ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ-ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਬਲਰਾਮਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਜਰ-ਸਮਾਨ ਮਾਰ ਨਾਲ, ਚਾਣੂਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਚਾਣੂਰ, ਬਾਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਡਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਰ ਮਾਰੀ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਮਾਰ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਣੂਰ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਗਭਗ ਨਿਕਲ ਗਈ; ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾ ਖੁਲ ਗਏ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਰਾਮਾ ਦੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਾਰ ਪਈ। ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਫਿਆ, ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ, ਲੜਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਕੁਟਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਤਿਰਸਕਾਰ ਭਰੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ।