ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ—ਕੁਝ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ—ਹਾਥੀਂ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਦੰਦੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਕੁਸਤੀਆਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਬੜਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਸਤੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਮਨਮੋਹਣ ਕਾਮਦੇਵ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ; ਗਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਿਹੇ; ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਡੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ; ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਸੀ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ; ਜੋਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਕੰਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਜੇਤੁ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ, ਗਹਿਣੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਲਾ-ਕਾਰ ਮਹਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਚੌਕੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜ ਕੇ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਦੇ ਭਰਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਾਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਫੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ—ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਪਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ ਆਦਿਕ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਵਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਸਦੀ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ (ਬਲਦੇਵ) ਹਨ, ਕਮਲ-ਨੈਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਵਤ੍ਸਕ, ਬਕ ਆਦਿਕ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।" ਜਦ ਲੋਕ ਇੰਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਜੀਰੇ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹੋ, ਕੁਸਤੀ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਜਦ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸੋਚ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਲਟ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਤੁਸੀਂ ਗਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕੁਸਤੀ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਚਲੋ ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਉਹੀ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਰਾਜਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੁਸਤੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਉਹ ਆਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। "ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵੀ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂਗੇ; ਕੁਸਤੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਸਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸਾਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ।" ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਬੱਚੇ ਹੋ, ਨਾ ਨੌਜਵਾਨ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਸਤੀ ਕਰੋਗੇ। ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਤੇ ਮੈਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਦੇ ਸੰਘਾਰ' ਨਾਮਕ ਤਿੰਨਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ' ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਨਮਾਨੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਤੇ ਰੋਹਣੀ ਨੰਦਨ ਬਲਦੇਵ, ਚਾਣੂਰ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਘੁੱਟਿਆਂ, ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ-ਕੰਧਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦੇ। ਕਦੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਕਦੇ ਝੂਠੇ ਹੱਲੇ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ, ਧੱਕਾ-ਮੁੱਕੀ ਕਰਦੇ, ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਕਰਦੇ। ਕਦੇ ਚੁੱਕਦੇ, ਕਦੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟਦੇ, ਕਦੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਕਦੇ ਫੜਦੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਲਾ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਜੋਰ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹਾਏ! ਇਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਐਸੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਸਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਸਭਾ ਅਧਰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਜੇ ਸਭਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਯਾਦ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਚਾਹੇ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਜਾਂ ਬੋਲੇ, ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਾਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਦੇਖੋ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਣ।" "ਵਾਹ! ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਓਹ ਧੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਖ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ, ਬਲਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅਸੀ ਵਲੋਂ ਪੁਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਕਿਹੜੀਆਂ austerities (ਤਪੱਸਿਆ) ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਹ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਉਹ ਇਸਦੇ ਅਦਭੁਤ, ਅਤੁੱਲ, ਹਰ ਪਲ ਨਵੇਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਯਸ਼, ਲੱਖਮੀ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਏ।