ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਦੁਖ ਆਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ (ਦਿਵਿਜ) ਵੀ ਮੇਰੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੀਵਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ, ਧਨ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਜਿਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਰਰਥਕ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਿਹੜੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਰੁੱਖ ਮੈਂ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਫਲ ਜਲਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬੇਸੰਤਾਨ ਹਾਂ?" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਉੱਠੀ। ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕismet ਦੇਖੀ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੇਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇ। ਇਸ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ? ਜੇ ਤੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਕਰਕੇ ਮੇਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤਿਆਗ ਸੁੱਕਾ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਰ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਨੇ ਵੀ ਭਾਗ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲਕੀਰਾਂ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇ। ਪਰ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਏਂ, ਤਾਂ ਉੱਦਮ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈਂ—ਤੇਰੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਠ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ, ਪੇਟ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਘੱਟ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਲਗਣ ਵਾਲਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਫਸ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂਗੀ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜੇ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ, ਜੋ ਕਮਜੋਰ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤਨ ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ। ਸੱਚ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਂਝ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਝੂਠ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇਕ ਵਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਭੈਣ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।" "ਤੂੰ meanwhile ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵੀਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਲਾਂਗੀ। ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਿਹਤਮੰਦ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਨਮ ਦੇ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹੋਇਆ। ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਛਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" "ਪਰ ਮੇਰੀ ਸੌਤਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਵੋ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗੀ।" ਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧੂੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਾਂ ਵੀ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਬੈਠੀ—ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਆਤਮਦੇਵ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਈ—ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ। ਭਾਗ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਿਹਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਕਰਨ ਰੱਖਿਆ।