ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਕੇਸ਼ਵ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਸ਼ਵ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਵਲ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਚੋਟ ਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਲੜਖੜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਪੈ ਗਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਾਵਤਾਂ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ। ਪਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਾਥੀ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੂੰਡ ਫੜ ਕੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਦੰਦ ਨਿਕਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਅਤੇ ਰਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਪਣਾ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਫੜ ਕੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕਾਮਦੇਵ, ਗਵਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਦਾਤਾ, ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ, ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਲਈ ਮੌਤ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਦੈਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਅਜੈਯੋਤੀਆਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਾਂਸਾ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਟ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਭਿਕਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹਨ, ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਹਿੱਸਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰਨ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਨਮੇ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਪਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਚਕ੍ਰਵਤ ਰਾਖਸ ਮਾਰਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਸਦੀ, ਚਮਕਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹਰ ਤਕਲੀਫ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੋਭਾ, ਵੱਡਿਆਈ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਪਾਵੇਗਾ। ਇਹਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਵਤਸਕਾ, ਬਕਾ ਆਦਿਕਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।" ਜਦ ਲੋਕ ਇੰਜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ! ਹੇ ਰਾਮ! ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।" "ਜਦ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਵਿਚਾਰ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ। ਗਵਾਲ ਤੇ ਗਵਾਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਆਮ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤੋ, ਆਓ ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। "ਅਸੀਂ ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵੀ, ਸਦਾ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਾਂਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ; ਕੁਸ਼ਤੀ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਏ।" ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਹੋ, ਨਾ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਤਾਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤਾਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਬਚਾਵਾ ਨਹੀਂ। ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚਲਾ, "ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ ਦੇ ਵਧ" ਵਾਲਾ ਤਿਰਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮੰਨਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਅਤੇ ਰੋਹਣੀ ਨੰਦਨ ਚਾਣੂਰ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘਸੀਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਘੁੱਟਿਆਂ, ਮੱਥਿਆਂ, ਛਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਘੁੰਮਣ, ਝੂਠੇ ਹਲੇ, ਜੱਫੀਆਂ, ਸੁੱਟਣ, ਅੱਗੇ ਪੈਣ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।