ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕಂਸ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਧਰ, ਨਗਾੜੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ, ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ-ਸਵਰੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੁੱਲੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਅਖਾੜੇ ਵੱਲ ਆਏ, ਮਿੱਠੀ ਸੰਗੀਤ ਧੁਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਕਿੰਸ ਨੇ ਬੁਲਾਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਇਕ ਹੀ ਚੌਬਾਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਇਥੇ, ਇਹ ਵਰਨਨ 'ਮੁੱਲਾ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਅਖਾੜਾ' ਨਾਮਕ ਬਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਨਾਤਮਕ ਚੌਬੀਸਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—"ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁੱਲਾ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਜਦ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਹਾਥੀ ਕੂਵਲਯਾਪੀੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦਾ ਮਾਹੂਤ ਭੜਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ), ਆਪਣੀ ਕਮਰਬੰਦ ਕੱਸ ਕੇ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਾਹੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਾਹੂਤ! ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਹੂਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੂਵਲਯਾਪੀੜ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਾਥੀ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ, ਜੰਗਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋੰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼्ण ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹਾਥੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਈ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼्ण ਫਿਰ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੁੱਛ ਫੜੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੱਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਘਸੀਟ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਅਚੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ) ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਬੱਚਾ ਜਿਵੇਂ ਵਛੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲੜਖੜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹਾਥੀ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਮਾਰਣ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਥੱਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ, ਮਾਹੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼्ण ਉੱਤੇ ਫੇਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋੰਡ ਫੜੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਾਹੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਦੰਦ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਹੂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਗਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਫੜਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਮੁੱਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਨਮੋਹਕ ਕਾਮਦੇਵ; ਗਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ; ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ; ਕਿੰਸ ਲਈ ਮੌਤ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ; ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤੱਤ; ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਕੂਵਲਯਾਪੀੜ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੈਯੋ (ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਤੇ ਬਲਦੇਵ), ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਕੰਸ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਵੱਡੀ ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਚੌਬਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਾਟ ਰਹੇ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਰਹੇ, ਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜਫੀ ਪਾ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਨਿਰਭੀਕਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਦੋ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਉਤਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਲੇ।" "ਇਹੋ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਚਕਰਵਾਤ ਅਸੁਰ ਮਾਰੇ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ; ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ ਉਠਾ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।" "ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ, ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਹਦੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ, ਖਿਆਤਿ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਪਾਏਗਾ, ਜਦ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।" "ਇਹਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਵਤਸਕ, ਬਕ ਆਦਿ ਅਸੁਰ ਮਾਰੇ।" ਜਦ ਲੋਕ ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨੰਦਪੁੱਤਰੋ! ਹੇ ਰਾਮ! ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਤੇ ਮੁੱਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁੱਲਾ-ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।" "ਜਦ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸੋਚ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਵਿਚ। ਉਲਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖ਼ਰਾਬੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਵਾਲੇ ਤੇ ਗਵਾਲਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਜਦ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾ-ਕੁਸ਼ਤੀ ਖੇਡਦੇ।" "ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤੋ, ਆਓ ਜੋ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਉਹੀ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।