ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਯਜਮਾਨੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਗਰਿਆਂ—ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ—ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਯਤ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੰਸਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਸੀ ਚੌਕ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਗਭਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਲਵਾਨ—ਸੁੰਦਰ ਪਹਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਰਵ ਨਾਲ—ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੁਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਾਲਾ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਆਏ। ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਪਲਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਥੇ, ਯੁੱਧ-ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵਾਲਾ ਚਾਲੀ-ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਮੱਧ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਦमन ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖਾੜਾ ਦੇਖਣ ਆਏ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਵਤ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ੌਰੀ—ਆਪਣੀ ਕਮਰਬੰਦ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘੁੰਮਰ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ—ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਬਰਖਾ-ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: "ਮਹਾਵਤ! ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਵਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਾਥੀ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਸੂੰਡ ਦੀ ਫੜ ਤੋਂ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁੰਘਣੀ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉਸ ਦੀ ਫੜ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਾਂਗ ਘਸੀਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਪੰਛੀ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਚੁਤ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਪਾਲਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਡੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਜਦੋਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਠਦਾ, ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਹਾਵਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੂੰਡ ਫੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਮੌਜ-ਮੌਜ ਵਿੱਚ, ਡਿੱਗੇ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਦੰਦ ਨਿਕਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੰਦ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਦੰਦ, ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਲੂਣ ਤੇ ਰਕਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। wrestlerਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਵਾਂਗ; ਗੋਪਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ; ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦੰਡਕ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਬੱਚਾ; ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਲਈ ਮੌਤ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ; ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਤੱਤ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਦੇਵਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਮਹਾਰਾਜ! ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੈਯੋ, ਤਾਂ ਕੰਸਾ ਦਾ ਮਨ ਭਾਰੀ ਤਰਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਪਹਿਨੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣ। ਮਹਾਰਾਜ! ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਦੇਖੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਪਲਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਕੇ ਰੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀਣਾ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਟਣਾ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘਣਾ, ਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਵਤਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲੈ ਜਾਏ, ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਵਧੇ।" "ਇਸ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ, ਚਕਰਵਤ ਰਾਖਸ ਮਾਰਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਖਸ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ।" "ਇਸ ਨੇ ਗੋਆਂ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ।" "ਸੱਤ ਦਿਨ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।" "ਗੋਪੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈਆਂ।" "ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਪਾਵੇਗਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ।" "ਇਹਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਬ, ਵਤਸਕਾ, ਬਕਾ ਆਦਿਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।" ਜਦ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਵਾਜਾ-ਸਾਜਾ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਪਹਲਵਾਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਲਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।" "ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਵਿਚਾਰ, ਕਰਤੂਤ ਤੇ ਬੋਲ; ਉਲਟਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫਲ ਵੀ ਉਲਟਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਗੋਪ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਗੋਆਂ ਦੀ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹੇ-ਖੁਲ੍ਹੇ ਪਹਲਵਾਨੀ ਖੇਡਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਧ-ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੰਸਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਸਾਰੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।