ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਦੋਵੇਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖੇ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਬੇਚੈਨੀ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਕੰਸ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਦੰਗਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਰਚਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਢੋਲ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਕੰਸ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਸੀ। ਜਦ ਨਗਾਰੇ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਪਹلوان ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿਚ ਮਾਣ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੂਟ, ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹلوان ਮਿੱਠੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੰਚ ਵਲ ਆਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੋਪਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜੋ ਕਿ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਇਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਇੱਥੇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਬਿਆਨ, "ਦੰਗਲ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ", ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹلوانਾਂ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੰਗਲ ਵੇਖਣ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰਬੰਦ ਕੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰੀ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਫਿਰ ਵੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਚੀਹ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ਼ ਪੰਛੀ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਪੈਰ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ, ਜਦ ਪਿਆਰ-ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਮੈਂ ਡਿਗ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁੰਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਉਕਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਨਵਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਸ ਦਾ ਦੰਦ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਸੀਨਾ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਗੋਪਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ), ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਨਮੋਹਕ ਕਾਮਦੇਵ, ਗੋਪਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਬੱਚਾ, ਕੰਸ ਲਈ ਮੌਤ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਤੱਤ, ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਪੁਰਖ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਅਜਿੱਤ ਯੋਧੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਕੰਸ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਐਸੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮ-ਪੁਰਖ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੰਚਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਰੱਜੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਐਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਟ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ, ਗੁਣਾਂ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਖਦੇ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਕੋਖੋਂ ਜਨਮੇ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਪਲੇ।" "ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਚਕਰਵਤ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸੀ, ਧੇਨੁਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਤ ਮਾਰੇ। ਇਸ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਗੋਪਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ।" "ਇਸ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ।" "ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ, ਨਾਮ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਏਗਾ।" "ਇਹਦੇ ਨਾਲ, ਇਹਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਵਤਸਕ, ਬਕ ਆਦਿਕਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।" ਜਦ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਚਾਣੂਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।