ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸ ਨੂੰ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਵੇਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਨੀਂਦ ਉੱਡ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਕੰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਰਚਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕੀਤਾ, ਢੋਲ-ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡੀਆਂ, ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ। ਕੰਸ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵਾਜੇ ਤੇ ਢੋਲ ਵੱਜੇ, ਤਾਂ ਸੋਹਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੂਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਮੰਚ ਵੱਲ ਆਏ, ਮਿੱਠੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਕਿ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਭੇਟ-ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਵਾਲਾ ਬਿਆਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਲੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਵਤ ਭੜਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਕੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਘੁੰਘਰਾਲੀਆਂ ਲਟਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਓ ਮਹਾਵਤ! ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ, ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।' ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮਹਾਵਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਾਥੀ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਹਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਮਾਰੀ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਤਾਕਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਘਸੀਟ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਮਾਰੀ, ਹਾਥੀ ਡਗਮਗਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੂਹਦਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੋਦਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਤੇ ਵੱਧਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੰਦ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੂਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜ ਕੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ; ਗਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ; ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਬੱਚੇ; ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਲਈ ਮੌਤ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ; ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤੱਤ; ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਅਜੇਤੁ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਕੰਸ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਨਟ-ਨਟੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕ-ਤੱਕ ਕੇ ਵੀ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੇ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਾਟ ਰਹੇ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਰਹੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, 'ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲਏ ਹਨ।' 'ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਉਥੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਰਹੇ।' 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ, ਚਕਰਵਤ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਿਆ।' 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟਿਆ।' 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।' 'ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ, ਤੱਕਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ।' 'ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।' 'ਇਹ ਉਹਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਵਤਸਕਾ, ਬਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।