ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੰਸਾ ਦੀ ਰਾਤ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦ-ਸ਼ਕੁਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਸਲ ਅਤੇ ਕਲਪਿਤ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖੇ। ਕਦੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਾਂ ਜੇ ਵੇਖਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ। ਤਾਰੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਦੋ-ਮੁੰਹੇ ਅਤੇ ਠੱਗੀ ਵਾਲੇ ਦਿਸਦੇ। ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਦਿਸਦਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਂਦਾ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਕੰਸਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ—ਤਾਸੇ, ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੰਚਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡੇ, ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਤੋरणਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਨੇਤਾ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕੰਸਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਨਗਾਰੇ ਅਤੇ ਤਾਸੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪਹਲਵਾਨ, ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੰਚ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਸਾ ਨੇ ਸੱਦਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਮੰਚ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ, ਮਾਹੂਤ ਵੱਲੋਂ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦਾ ਫੀਤਾ ਕੱਸਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਘੁੰਘਰਾਲੀਆਂ ਲੱਟਾਂ ਪਾਸੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੜਗੜੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੂੰਘੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਹੂਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਾਲਕ! ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਹੋਰ ਨਾ ਰੋਕ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮ-ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਹੂਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤ ਕਰੂਧ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਾਥੀ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡਰਾਉਣਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਸਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਗੜੀ, ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਫੇਰ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪੱਚੀ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਲੜਖੜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹਾਥੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਜਦ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਰੁਕ ਗਈ, ਹਾਥੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੁੰਡ ਫੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਡਿੱਗੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਨਿਕਾਲ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਾਹੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਾਥ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦਾ ਦੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਅਤੇ ਮਦ-ਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਦੰਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਿਆਂ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕਾਮਦੇਵ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਕ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦੰਡ, ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ, ਕੰਸਾ ਲਈ ਮੌਤ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਤੱਤਵ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਪਰਮ-ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਕੰਸਾ ਨੇ ਜਦ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਅਜੈਯੋ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਐਵੇਂ ਦਿਸਦੇ ਜਿਵੇਂ ਨਟ-ਨਟਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੰਚਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇਖ ਕੇ ਰੱਜੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀਉਂਦੇ, ਜਿਹਵਾਂ ਨਾਲ ਚਾਟਦੇ, ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦੇ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਜਾਪਦੇ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿੜਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਉਤਰੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਲੁਕ-ਛੁਪ ਕੇ ਪਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਅਰਜੁਨ, ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।