ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਤੇ ਮਧ੍ਯ ਵਿੱਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਸਾ ਡਰ ਗਿਆ। ਤਦ, ਕੰਸਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜਿਹੜੇ ਹਮਲਾਵਰ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੀਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜੇ—"ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!"। ਇਹ ਦਖਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ; ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਲੜਣ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੌਰ, ਚਮਕ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀਆਂ ਅਸ਼ੀਸ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਕੰਸਾ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ। ਕੰਸਾ, ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਡਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦ-ਸ਼ਕੁਨ, ਅਸਲ ਤੇ ਕਲਪਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਾਂ ਦੋਹਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਦੋਹਰੇ ਦਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨੰਗਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਸਾ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਚਿੰਤਾ। ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਸਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਰਚਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਇਆ, ਡੰਗਰ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਮੰਚਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ, ਤੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਸਭ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ। ਕੰਸਾ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਡੰਗਰ ਵੱਜ ਰਹੇ, ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟੀਕ, ਕੁਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਾਲਾ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਚ ਵੱਲ ਆਏ। ਗੋਪਾਂ, ਨੰਦ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਹੇਠ, ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਮੰਚ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਲੀ-ਚੈਪਟਰ "ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ" ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਸਵੈ-ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਜੈਤ-ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਡੰਗਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖਾੜਾ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ 'ਤੇ, ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ-ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗਰਜ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ-ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹਾਥੀ-ਰਖਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਥੀ-ਰਖਵਾਲਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਉਕਸਾਇਆ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਹਾਥੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਿਆ। ਹਾਥੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ, ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬਾ, ਕਦੇ ਸੱਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਵਾਛਾ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਛੂਹਿਆ। ਹਾਥੀ, ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਦੰਦ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੋਕੀ ਗਈ, ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਨਿਕਾਲੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹਾਥੀ-ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੰਦ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਹੂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਵਲ-ਮੁਖ ਮੋਤੀ-ਮੋਤੀ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਲਦੇਵ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵਜਰ ਸੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕਾਮਦੇਵ; ਗੋਪਾਂ ਲਈ ਸਾਕਾ; ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਬੱਚਾ; ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਲਈ ਮੌਤ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ; ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਤੱਤ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ-ਦੇਵਤਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।