ਜਦੋਂ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਵਾਲ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਲੁੰਘਕ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੰਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਛੜੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੀ ਕਿ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਗੂੰਜ ਗਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕংস ਡਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!" ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਹੱਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਵੀਰਤਾ, ਚਮਕ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭੈੜਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਧੁੱਪ ਡੁੱਬ ਗਈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਬਲਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਗੋਆਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਰਥੀ ਵਲ ਆ ਗਏ। ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਦਿਲੋਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਜਿਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਏ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕংস ਦੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਕੀ ਹਨ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕੰਗਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਡਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾੜੇ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਕੁਝ ਅਸਲ ਤੇ ਕੁਝ ਕਲਪਿਤ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਸਦੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਚੰਬਣ ਕਰਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਜਾਗਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਗਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਦੰਗਲ ਰਚਾਇਆ। ਲੋਕ ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਝੰਡੀਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ-ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕੰਸ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ, ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੂਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਠੜੀ ਧੁਨ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਨੰਦ ਆਦਿ ਗੋਆਲੇ, ਜੋ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ "ਮਲਯੁੱਧ ਮੰਡਪ ਦਾ ਵਰਣਨ" ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਾਲੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੀਖਣ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਥੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹੱਥੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੱਥੀ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਬੰਨੀ, ਆਪਣੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ ਸਿੱਧੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੱਥੀ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਹੱਥੀ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਥੀ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹੱਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹੱਥੀ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਉਹ ਜੱਟ ਹੱਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਦੌੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਹੱਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਹੱਥੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਈ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹੱਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਚੀ-ਪੱਚੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਹੱਥੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ-ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਵੱਛਾ ਘੁੰਮਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੱਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੜਖੜਾ ਗਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੱਥੀ ਫਿਰ ਚੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਗਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਂ ਹੱਥੀ, ਆਪਣੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਹੱਥੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਡ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹੱਥੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਦੰਦ ਤੋੜ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਦੰਦ ਨਾਲ ਹੱਥੀ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।