ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਰਾਮ ਖੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਸਨ, ਮੱਠੇ ਉੱਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁੰਦਰ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਆਸਰਾ ਬਣੇਂਗੀ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਕੋਈ ਪਾਨ ਲੈ ਆਇਆ, ਕੋਈ ਹਾਰ, ਕੋਈ ਸੁਗੰਧ—ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਮਹਿਲਾ ਲੋਕ ਇੰਨੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਵਾਲ, ਚੂੜੀਆਂ—all ਥੱਲੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਅਚੂਤ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਗੂੰਜ ਪਾ ਦਿਤੀ। ਕਮਸ ਨੇ ਇਹ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, "ਫੜ ਲਵੋ! ਮਾਰ ਦਿਓ!" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਮਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਭਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੋਕਤ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਵਿਰਤਾ, ਚਮਕ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਰਥ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲੱਗੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਸ ਦੀ ਮੰਸ਼ਾ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਉੱਧਰ, ਕਮਸ ਨੇ ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਰਖਵਾਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਤੇ ਮੰਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਸਲ ਤੇ ਕਲਪਿਤ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਖੋਖਲਪਨ ਦਿਸਦਾ, ਆਪਣੀ ਸਾਂਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ 'ਚ ਸੋਨਾ ਦਿਸਦਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੇ ਹਾਰ ਪਾਂਦਾ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਇਹ ਜਾਗਦਿਆਂ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕਮਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਰਚਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਗੁਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਿੰਡਵਾਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਨੇਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕਮਸ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਪਹلوان ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ, ਰਿੰਗ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਕਮਸ ਨੇ ਸੱਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕੋ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਲੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਭਾਰੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇਖਣ ਆਏ।" ਜਦ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜਾ ਹਾਥੀ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਵਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ, ਆਪਣੀ ਕਮਰਬੰਧੀ ਕੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੂ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਮਹਾਵਤ, ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਵਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਾਥੀ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ, ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਦਾ ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪੱਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਮਾ ਘਸੀਟ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਘਸੀਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਚੂਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਹਾਥੀ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਂਲੀਲਾ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।