ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਆਓ, ਵੀਰੋ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉੱਤਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੋ।” ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਰੂਪਵਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਲੈ ਲਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇਗੀ।” ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਨ, ਹਾਰ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਿਲਾ ਜਨ ਆਤਮ-ਵਿਸਰਜਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਵਾਲ, ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਢਲਕ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਅਚੂਤ ਨੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ, ਵਡਾ ਵਿਲੱਖਣ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਠਾ ਕੇ ਤੰਨਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵੱਡੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਡੰਡੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੰਸ ਡਰ ਗਿਆ। ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤੇ ਨਗਰ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਚਮਕ, ਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਦਿਲੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਕੰਸ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ। ਕੰਸ, ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੀਲਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ, ਡਰ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਮ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਦੋਹਰਾ ਵੇਖਿਆ; ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਹਰਾਈ ਵੇਖੀ। ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਫਿਰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੈ-ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਉਹ ਅਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦੰਗਲ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਇਆ, ਢੋਲ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਤੇ ਮਚਾਂ ਹਾਰਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਗਰ-ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡ-ਵਾਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਆਗੂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ। ਕੰਸ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜ-ਮਚ ਤੇ, ਖੇਤਰੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚਿੰਤਤ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੈਠਾ। ਜਦੋਂ ਢੋਲ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਦੰਗਲ ਦੇ ਪਹلوان, ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਚ ਤੇ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੁਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ, ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਵੱਲ ਆਏ। ਨੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗੋਪ, ਜੋ ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਚ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਲ੍ਹਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ‘ਦੰਗਲ-ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ’, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੰਗਲ ਦੇ ਢੋਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ ਤੇ ਦੇਖਣ ਆਏ।” ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ, ਆਪਣੀ ਕਮਰਬੰਧੀ ਕੱਸ ਕੇ ਤੇ ਘੁੰਮਰ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: “ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ, ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਥੀ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਫੜ ਤੋਂ ਸਲਿੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਫੜ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਚੀਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਅਚੂਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਬੱਝਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਪਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ, ਪਹلوانਾਂ, ਤੇ ਕੰਸ ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ।