ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਤ್ಮਦੇਵ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਧੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਿਆਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਬੇਅੰਤ ਦੁਖ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਤਿਆਗੀ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਤਿਆਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਹ ਲੰਮੇ ਲੰਮੇ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੁਨੇ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਜਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪਦਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਘਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਗਾਂ ਵੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਾਂਦੇ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫਲ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੇਉਲਾਦ ਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ, ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੀ ਮੋਹ-ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੱਡਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਸੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਲਕੀਰ ਵੇਖੀ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਘਰ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ। ਸੰਨਿਆਸ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਖ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜ਼ੋਰ-ਜਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸੰਨਿਆਸ ਸੁੱਕਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰੰਗੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤਿਆਗੀ ਜਿਸਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?" ਤਦ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਨੀਤੀਆਂ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪਾਲਣੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਫਲ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਧੁੰਧੁਲੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਤਿੜਕ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, "ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਬਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਘੱਟ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੋਤਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂਗੀ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਨਮ ਦਾ ਦਰਦ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ। ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਵਰਤ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹਨ। ਬੱਚਾ ਪਾਲਣ, ਪੋਸਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਂਝੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ, ਤੇ ਪਤੀ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕਿੰਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਦੱਸ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।" "ਤੂੰ meanwhile ਘਰ ਵਿਚ ਗਰਭਵਤੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗੇ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਲਵਾਂਗੀ। ਹੁਣ, ਪਰਖ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਚੁਪਚਾਪ ਉਹ ਬੱਚਾ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਆਤ্মਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਆਤ్మਦੇਵ ਨੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ, ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ, ਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਵਧਾਈਆਂ ਤੇ ਰਾਗ-ਸੰਗੀਤ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ? ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਜੰਮਿਆ, ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਆ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇਗੀ।" ਆਤ্মਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।