ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਉਲਟੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਥੋੜੀ ਉਚੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਹ ਤੁਰੰਤ ਸੋਹਣੀ, ਚੌੜੇ ਨਿਤੰਭਾਂ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਛਾਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਬੜੀ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਉਪਰਿ ਚਾਦਰ ਫੜ ਕੇ, ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਆਓ, ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੋਹਣੀ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇਂਗੀ।" ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਪਾਰੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ, ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਹਫੇ, ਪਾਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਵਾਲ, ਚੂੜੀਆਂ ਢਲਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਿਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਤੋੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਛੜੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੰਸ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ, ਰੱਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, 'ਫੜੋ, ਮਾਰੋ!' ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਦੌੜੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੈਰ ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖਦੇ ਫਿਰੇ। ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ, ਤੇਜ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਰਥੀ ਵੱਲ ਆ ਗਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਧ ਮਿਲੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੰਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੰਸ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਸਲ ਤੇ ਕਲਪਿਤ ਅਨੇਕੋ ਮੌਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗੁੰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਜੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੁੱਗਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਦੁਮੁਹਾਂ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਂਦਾ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਐਸੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਸ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉੱਡ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਸ਼ਤੀ-ਯੁੱਧ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ, ਨਗਾੜੇ ਅਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡੀਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਮੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਨਗਰਵਾਸੀ, ਪਿੰਡਵਾਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ-ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਆਪਣੀ ਉਚਿਤ ਜਗ੍ਹਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕੰਸ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਸੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਡਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਨਗਾੜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੁਸ਼ਤੀ-ਯੋਧੇ, ਸੋਹਣੇ-ਸਜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟ, ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲ, ਮਿੱਠੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ 'ਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਚ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਨੰਦ ਆਦਿ ਗਵਾਲੇ, ਜੋ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਇਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, “ਮੁਸ਼ਤੀ-ਯੁੱਧ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਮੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਪਰਮ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਮੁਸ਼ਤੀ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਥੇ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਵਤ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪੱਟੀ ਕੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਵਾਲ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਵਤ, ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਵਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ। ਉਹ ਹਾਥੀ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਬਚ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ।