ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਬਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਉਤਰਨ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੋਹਨੀ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਕੁਬੜੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਠੋਡੀ ਉਚੀ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਕੁਬਜਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਗੀ ਇਚਾ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲਗੀ: "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹਾਜਰੀ 'ਚ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਰਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਨ, ਹਾਰ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਉਤਸ਼ਕ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਅਪਨੇ ਹੀ ਹੋਸ਼ 'ਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਵਾਲ, ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਲੁੰਝ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਉਤਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਚੂਤ ਨੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਅਸਧਾਰਣ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਕਈ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸੋਭਾ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਹਲਕੇ ਹਾਸੇ 'ਚ, ਉਹ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਇੱਕ ਗੰਨੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੇ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ; ਕਮਸਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਲਿਆ। ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜੇ, "ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!" ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ; ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਫਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਮਸਾ ਦੇ ਦਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਗਰ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ। ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਲ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਸਾਥ, ਨਗਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ 'ਚ, ਮਥੁਰਾ 'ਚ ਸੱਚੀ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਕਮਸਾ ਦੀ ਮੰਨਸਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ। ਕਮਸਾ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਮਰਨ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ-ਰਾਮ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਲੀਲਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵਾਂਗ, ਡਰ, ਤੇ ਬੁਰੇ ਸ਼ਕੂਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਈ ਅਸਲੀ ਤੇ ਕਈ ਕਲਪਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਰਛਾਵੇਂ 'ਚ ਗਾਇਬ ਜਾਂ ਦੋਹਰਾ ਵੇਖਦਾ; ਤਾਰਿਆਂ 'ਚ ਵੀ ਦੋਹਰਾਪਨ ਵੇਖਦਾ। ਉਹ ਪਰਛਾਵੇਂ 'ਚ ਖਾਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਚ ਸੋਨਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਵੇਖਦਾ। ਸਪਨਿਆਂ 'ਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਨੰਗਾ ਫਿਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ, ਅਜੀਬ ਸ਼ਕੂਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਕਮਸਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਦੰਗਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ, ਡੋਲ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਤੇ ਮਚਾਂ ਹਾਰ, ਝੰਡੇ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਲ-ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡ-ਵਾਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਖਾੜੇ 'ਚ ਆਏ; ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ। ਕਮਸਾ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਜ-ਮਚ 'ਤੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ, ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਨਾਲ ਬੈਠਾ। ਜਦੋਂ ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਡੋਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਤਿਆਰ ਤੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ 'ਚ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੂਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਾਲਾ, ਮਿੱਠੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ 'ਚ ਆਏ। ਨੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਗੋਪ, ਜੋ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਇਕਠੇ ਇਕ ਮਚ 'ਤੇ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਲੀ ਚੈਪਟਰ, "ਦੰਗਲ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ," ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਜਿਤ, ਮੁੱਕੇਬਾਜੀ ਦੇ ਡੋਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੰਗਲ ਦੇਖਣ ਆਏ।" ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ, ਮਹਾਵਤ ਵੱਲੋਂ ਉਤੇਜਿਤ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ੌਰੀ, ਆਪਣਾ ਕਮਰਬੰਦ ਬੰਨ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ ਪਾਸੇ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਬਦਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਵਤ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਵਤ ਗੁੱਸੇ 'ਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।