ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਔਰਤ—ਕੁਬਜਾ—ਆਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਲਬਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮੱਖਣੀ ਚੰਪਾ ਦਾ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੇਪ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਲੇਪ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਉੱਤੇ ਲਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨਮੋਹਣੇ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਖਰ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਇਸ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਜਾਣ ਸਕਣ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਠੋਡੀ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਔਰਤ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੋਹਣੀ, ਸੁੰਦਰ, ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਅਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੁਬਜਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਫੜ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਆਓ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।" ਉਸ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੋਹਣੀ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇਂਗੀ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਵਪਾਰੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਮਗਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਵਾਲ, ਚੂੜੀਆਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਢਲਕ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਪਟ ਤੇ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਅਸਧਾਰਣ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਬਲਪੂਰਕ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਮਜ਼ਾਕ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਗਈ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੰਸ ਡਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ, ਚੀਕਦੇ, "ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ; ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਕੰਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰੇ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ, ਚਮਕ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਮਝਿਆ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਗੋਆਲਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ ਸੱਚੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਨੂੰ ਚਾਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਾਤ ਚੈਨ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਸ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੰਸ ਨੇ ਜਦ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ-ਰਾਮ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਲੀਲਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਅਤੇ ਮੰਦ-ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਅਸਲ ਤੇ ਕਲਪਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗਾਇਬ ਦੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਦੋਹਰਿਆ ਦਿੱਸਿਆ; ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁਚਿੱਤਾ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ, ਸਾਂਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਆਉਣੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ ਵੇਖੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਂਦਾ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਜਾਂ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਂਦੀ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਸਜਾਇਆ, ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਮੰਡਪ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡੀਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁੰਮਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਗਰ ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਆਗੂ ਆਪਣੀ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਸੰਭਾਲ ਲੀਆਂ। ਕੰਸ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਜ-ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਬੈਠਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਜਿਹੇ ਵਿਛੋਲੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਗਾਰੇ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕੂਸਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੱਲ੍ਹੇ, ਮਿੱਠੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਰਿੰਗ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਨੰਦਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੋਆਲੇ, ਜੋ ਕਿ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਇਕਠੇ ਇੱਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ "ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਵਰਣਨਾ" ਨਾਮਕ ਬਿਆਨਾਤਮਕ ਬਾਬ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਦੂਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿੱਛਿਤ, ਮੁੱਲ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਆਏ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਹਾਥੀ ਕੁਵਲਯਾਪੀੜਾ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਵਤ ਵਲੋਂ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਕੱਸ ਕੇ, ਕਸਰਦਾਰ ਜਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਓਹ ਹਾਥੀ ਵਾਲਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।